Marktverschuivingen in M&A

In de adviespraktijken van juridische fusie- en overnameprofessionals verandert veel. De digitalisering van processen en de opkomst van nieuwe diensten maken dat de marktverhoudingen verschuiven. Tien experts delen hun visie op een bloeiend en beweeglijk ambacht.

Nu geld goedkoop is, is het investeren in bedrijven en vastgoed aantrekkelijk. Veel strategische en financiële jagers struinen door het Nederlandse economische landschap, op zoek naar aantrekkelijke prooien. Afgelopen jaar verwisselde 12 procent meer bedrijven in Nederland van eigenaar dan een jaar eerder. En dat heeft gevolgen voor de juridische professionals die zich met deze deals bezighouden: M&A-advocaten hebben het druk.

‘We rekenen erop dat we in de toekomst minder aantrekkelijk worden als land. Dat betekent dat het aantal internationale deals zal dalen’

Een tiental in mergers & acquisitions gespecialiseerde professionals verzamelde zich eind september om ervaringen en visies met elkaar te delen. Op het hoofdkantoor van bankbedrijf ABN Amro werden zij door CEO Private Banking Pieter van Mierlo (56) verwelkomd. Hij wenste de M&A-advocaten en fiscalisten van nicheboutiques, nationale en internationale kantoren een ‘inspirerende bijeenkomst en een goed gesprek’. Dat goede gesprek begon met een inhoudelijke introductie van Gerard Tanja (60), partner van de in de juridische sector gespecialiseerde Venturis Consulting Group. Volgens marktonderzoek van dat bureau worden de juridische M&A-praktijken beïnvloed door de opkomst van internationale spelers, de uitdaging die zij vormen voor leidende nationale kantoren, en de entree van nicheboutiques en van de Big Four. De andere deelnemers onderkenden deze trends. Maar ook cliënten veranderen: zij hebben een ander profiel dan voorheen en hun wensen zijn anders.

Vooruit adviseren

Al deze zaken beïnvloeden de manier van werken van alle M&A-professionals. Dat stelt Cristine Brinkman (41), die de Amsterdamse M&A-praktijk van het internationale kantoor Osborne Clarke leidt. ‘Ons kantoor zag nieuwe technologiebedrijven als Facebook, GoPro en Airbnb naar Nederland komen. Die hebben een heel andere manier van adviseren nodig. Die willen letterlijk op hun iPhone een berichtje van mij kunnen lezen.’ Als advocaat moet je dus vaker in bulletpoints een zakelijk advies geven.

‘We hebben allemaal geleerd om vanuit ervaringen uit het verleden te adviseren, maar deze cliënten gaat het om de toekomst. Over mogelijke juridische gevolgen van bijvoorbeeld diensten met drones. Dat soort adviezen moet je durven geven, ook als er geen vaste rechtspraak of regelgeving voorhanden is.’ Om die reden heeft Osborne Clarke zijn organisatie op sectoren ingericht — iets wat ook concurrent Eversheds Sutherland doet. Partner Rob Faasen (56), die in 2002 de huidige praktijk in Amsterdam en Rotterdam optuigde, plukt daar de vruchten van. ‘Onze sectorfocus op energie, vooral renewables, levert enorm veel op. De afgelopen vijf jaar is die markt echt opgebloeid.’

Naast technologiebedrijven, zijn ook investeringsfondsen zeer actief in de markt, die door de lage rentestand weinig moeite heeft om geld van investeerders aan te trekken. M&A-praktijken die private-equitypartijen gericht kunnen bedienen, profiteren de laatste jaren van deze hausse. Van Campen Liem is zo’n nichekantoor. Marc van Campen (48) richtte het op nadat hij in 2012 samen met vier partners, waaronder notaris Edwin Liem, afscheid had genomen van BakerMcKenzie. Van Campen Liem ondersteunt internationale privateequityfirma’s, onder meer bij het opzetten van hun fondsen. Van Campen: ‘Daarna structureren we overnames, begeleiden we investeringen die het fonds doet. Dat gaat in 80 tot 90 procent van de gevallen om overnames in het buitenland: Europa, maar ook exotischer plekken dus. Die deals begeleiden we fiscaal en juridisch.’ Die focus levert veel terugkerende omzet op.

Geschenk uit de hemel

Tegelijk met de hausse neemt ook de concurrentie in het speelveld toe. Carlos Pita Cao (40), partner en hoofd van de vakgroep corporate M&A bij AKD, merkt dat de taart weliswaar groter wordt, maar ook ’steeds meer in taartpunten wordt verdeeld’. Dat wil zeggen: in hapklare stukjes opgedeeld. Kritische klanten kiezen er zelf voor delen van het proces aan derden uit te besteden en daarvoor andere prijsafspraken te maken.

Pita Cao: ‘Neem een due diligence, dat wordt door de markt steeds meer als een commodity gezien, dat niet door grote advocatenkantoren gedaan hoeft te worden.’ Deze verschuiving heeft te maken met de opkomst van nieuwe technologieën die de juridische backoffi ce veroveren. AKD test ook dergelijke software, vertelt Pita Cao. ‘Als de helft waar is van wat in de demo getoond werd, is het de moeite waard dit verder te onderzoeken.’ Ook Osborne Clarke gebruikt dergelijke software, die uit massa’s contracten en bedrijfsdocumenten in de zogenaamde dataroom juridische conclusies kan trekken. De vraag is: hoe accuraat is die software? Pita Cao: ‘Als dit soort software wordt toegepast, moet er goed gekeken worden naar de mogelijke consequenties voor beroepsaansprakelijkheid.’

Faasen merkt op dat in deals waar sterk gestandaardiseerde contracten worden gebruikt, zoals bij vastgoedportefeuilles, de software als een geschenk uit de hemel komt. En zo zijn er meer technologieën die het juridische dealwerk versnellen. Faasen noemt het digitaal ondertekenen van documenten, waardoor de laatste fase van een deal ‘binnen een uur gepiept’ is. Vooral jongeren pakken de nieuwe technologie snel op, zegt Brinkman. ‘Ze zijn veel handiger met digitale handtekeningen, apps en het opzoeken van kennis. Zo wint het hele team tijd.’

Anderzijds, merkt Faasen op, leren veel startende advocaten dankzij de digitalisering het zware handwerk niet meer. Een uitdaging, vindt Faasen: ‘De Orde stelt niet voor niets dat je als advocaat geregeld moet procederen. Zodoende leer je de andere kant van een contract kennen.’ Adriaan de Buck (52) van Ekelmans & Meijer is het daarmee eens. Zelf leerde hij het vak door vroeg in zijn loopbaan als curator op te treden. ‘Een zeer leerzame ervaring in mensenkennis. De rechter-commissaris schoolde me met de woorden: De Buck, het faillissement is het gymnastieklokaal van het recht. Overnames zijn vergelijkbaar met faillissementen, vind ik. Je moet een goede strategische antenne hebben.’

Peter den Hertog (53), als partner overnames en ondernemingswaardering verbonden aan accountantsfirma Grant Thornton, merkt dat het een uitdaging is om junioren te trainen, nu de klant het niet meer accepteert als stagiaires ‘op kosten van de klant worden opgeleid’. ‘Direct vanuit de collegebanken interessant werk geven, is uitdagend. We leggen zo veel mogelijk uit dat junioren erbij zitten om het vak te leren, maar bij onderhandelingen wordt dat niet altijd geaccepteerd.’

De razendsnelle ontwikkelingen stellen alle deelnemers voor uitdagingen, maar bieden ook kansen. Hoe zal de M&A-advocatuur de komende vijf jaar veranderen? Zullen de marktverhoudingen revolutionair wijzigen? En hoe positioneren de kantoren zich in de veranderende markt? Pita Cao merkt op dat er organisaties zijn die bij klantcontacten hun afdeling ‘strategic legal services procurement’ betrekken. ‘Dat zijn een soort juridische kopers, met als raison d’être de prijs naar beneden te praten. In die gesprekken mis je juist de relatie.’

Mensenwerk

Wordt het mensenwerk van dealmakers vervangen? Quirijn Biesheuvel (40) maakt zich er geen zorgen over. Hij startte begin 2014 met drie compagnons het corporate nichekantoor Biesheuvel Jansen. ‘Wij hebben niet de slagkracht om dergelijke software zelf te ontwikkelen, dus als het voor ons beschikbaar komt, zullen wij een licentie nemen en zo bijvoorbeeld due-diligencetrajecten digitaliseren. Maar uiteindelijk gaat het om de toegevoegde waarde van de betrokken advocaat, die zit in de juridische vertaalslag en in de advisering over het uiteindelijke koopcontract.’

Biesheuvel rekent erop dat er ook na de digitaliseringsgolf voldoende mensenwerk nodig blijft. Datzelfde denkt ook Humphrey Lakens (46), die als partner van het Utrechtse kantoor Wijn & Stael adviseert bij fusies en overnames van veel midden- en kleinbedrijven. ‘In die markt zit veel toekomstperspectief. Die ondernemers zien hun bedrijf als hun kind. Die accepteren adviezen die uit een computer rollen niet; die willen van mensen horen hoe het zit.’ Marc Sanders (46), partner van belastingadvieskantoor Taxand dat vaak weg of de smalle, welke past het beste? Tanja betoogt dat alle kantoren nu een keuze moeten maken: ‘Kun je met een dienst een dominante marktpositie realiseren, dan moet je het doen. Zo niet, forget it.

In der Beschränkung…

De Buck is partner ondernemingsrecht van het in 1889 opgerichte Ekelmans & Meijer. Het M&A-team van tien professionals begeleidt uiteenlopende transacties. ‘Van activapassivadeals tot delistings van beursvennootschappen.’ De Buck voorziet een verdergaande specialisatie van hoogwaardig werk in zijn fi rma. ‘Speerpunt voor ons blijft het investeren in de juridische knowhow en in sectorkennis. Wij investeren in langdurige relaties en kennisdeling. Daarbij hoort dat je niet voor alles direct een factuur schrijft.’

Ook Eversheds Sutherland zal de portefeuille verbreden, door meer consultingdiensten aan te bieden. Faasen geeft als voorbeeld de nu al sterke groei in het adviseren van bedrijven die hun eigen juridische afdeling effi ciënter willen voeren. Taxand heeft zelfs een tienjarenplan geschreven. Volgens Sanders profi teert Nederland nu nog van een fi scaal aantrekkelijk klimaat dat grootbedrijven aantrekt. ‘We rekenen erop dat we in de toekomst minder aantrekkelijk worden als land. Dat zal betekenen dat het aantal internationale deals zal dalen.’ I

n reactie daarop zal Taxand zich meer op de Nederlandse M&A-markt richten. De partijen die kiezen voor juist een aanscherping van hun dienstenaanbod, zijn Wijn & Stael en Van Campen Liem. Van Campen: ‘Wij willen doen waar we goed in zijn. Zolang daar genoeg muziek in zit, zullen wij het daarbij houden. Dus geen onroerend goed, IT, arbeidsrecht of procespraktijk voor ons.’

Biesheuvel valt hem bij: ‘Bij mijn vorige werkgever, Freshfields Bruckhaus Deringer, werkte ik als onderdeel van een internationaal multidisciplinair team aan drie deals per jaar. Nu doen we wel vijftien transacties per jaar. Zo kunnen we als kantoor verdiepen.’ Lakens van Wijn & Stael voegt zich bij zijn collega’s: ‘Ook wij willen een verzameling van boutiques onder één dak zijn, maar geen full-servicekantoor. Specialisatie is voor ons het speerpunt. Als dat betekent dat je soms iets niet doet, omdat je geen expertise hebt, moet je dat durven.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Themamonitor juridische professionals

Door middel van dit prikbord voor juridische professionals maakt u kennis met een uitgelezen selectie van internationaal georiënteerde advocatenkantoren en juridische dienstverleners die hun medewerking hebben verleend aan dit katern van TerZake Legal.

Lees verder

Recordaantal deals

De lage rentestand maakt dat er aan investeringskapitaal wereldwijd geen gebrek is. Het aantal bedrijfsoverdrachten in Nederland is de laatste drie jaar alleen maar gestegen — opvallend vaak van digitaletechnologiebedrijven, veelal door private-equitypartijen. De M&A-praktijken van advocatenkantoren groeien in hun kielzog, al profiteren sommige kantoren meer van de dealhausse dan andere. Opvallende nieuwkomers zijn Angelsaksische … Continued

Lees verder

De maatschap op z’n kop

Veel teamspirit, brede carrièreperspectieven, een flexibel salarishuis en een voortdurende stroom evaluaties. De nieuwe generatie advocaten brengt een ware revolutie in advocatenkantoren teweeg. ‘Feedback? Daar is altijd behoefte aan. Gewoon eerlijk tegen elkaar zijn en elkaar complimenteren.’ Volgens bestuursvoorzitter Wilma van Ingen (59) van Nysingh Advocaten en Notarissen hebben bestaande beoordelingssystemen hun tijd gehad. Daarom … Continued

Lees verder

De Angelsaksen komen eraan

Nu Nederlandse bedrijven steeds vaker in handen vallen van buitenlandse kopers, neemt de behoefte aan wereldwijde juridische dienstverlening toe. De internationale, veelal Engelse en Amerikaanse firma’s zijn ook in Nederland in opkomst. Aan kopers van bedrijven is in de huidige markt geen gebrek. Nu de rentestand nog steeds laag is, zijn veel investeerders op zoek … Continued

Lees verder

Themamonitor juridische professionals

Door middel van dit prikbord voor juridische professionals maakt u kennis met een uitgelezen selectie van internationaal georiënteerde advocatenkantoren en juridische dienstverleners die hun medewerking hebben verleend aan dit katern van TerZake Legal.

Lees verder

Doe eens een due diligence van je loopbaan

Carrièremogelijkheden voor advocaten en notarissen zijn veel breder geworden. Maar niet alle juridische professionals weten goed met het nieuwe keuzepalet om te gaan. Werk daarom aan je zelfkennis, bepleit headhunter Robert Dicke. Het komt geregeld voor. Na een jaar of zeven in het ambacht wil een advocaat overstappen. En dan komt de vraag: wat is … Continued

Lees verder