Hoe uw vermogen generaties lang meegaat

Met de juiste strategie kunnen niet één, maar meer generaties na u profiteren van uw nalatenschap. Schenk bijvoorbeeld aan uw kleinkinderen, of richt een familiefonds op dat uw kinderen leert met geld om te gaan. Wat u ook doet: laat uw partner niet met te weinig geld achter.

De beroemde Amerikaanse familie Rockefeller denkt op geheel eigen wijze over de nalatenschap. Estate-planning van de door oliewinning rijk geworden familie, een lange-termijnplan voor beheer en overdracht van het familievermogen, besloeg meer dan vier generaties. Het fortuin kon gestaag groeien, terwijl de fiscus op afstand bleef. Zo’n lange termijn gaat de meeste Nederlanders te ver. Toch merken experts dat veel mensen bij de planning van hun nalatenschap verder kijken dan alleen de volgende generatie. Dat gebeurt om belastingredenen, maar ook om versnippering van het vermogen en ruzie in de familie te voorkomen.

Uitsluitend belasting willen besparen kan averechts uitpakken

Aniel Autar (50), notaris en partner bij Kooijman Autar Notarissen, ziet dat zijn klanten een groeiende belangstelling hebben voor het gericht nalaten aan de kleinkinderen. ‘Steeds meer mensen zijn vermogend en denken serieus na over hoe ze hun nalatenschap goed kunnen regelen en van de fiscale mogelijkheden gebruik kunnen maken.’ Een terugkerende wens is het schenken en nalaten door gebruik te maken van de ruime vrijstelling. Autar: ‘Een kleinkind mag 20.371 euro erven zonder erfbelasting. Zo blijft er flink meer over van het vermogen, dan wanneer het vermogen eerst naar het kind gaat en daarna vererft naar een kleinkind.’

Aniel Autar

Opgejut door adviseurs

Bij het opstellen of aanpassen van het testament vraagt Autar naar iemands wensen rond de nalatenschap. Hij brengt ook in beeld welk effect de plannen hebben op de financiën van een eventuele partner. Een legaat aan de kleinkinderen gaat namelijk direct ten koste van de nalatenschap van de langstlevende partner (zie kader). Die overwegingen zijn belangrijker dan een eventueel fiscaal voordeel, benadrukt Autar. ‘Mensen met kleinere vermogens worden nog wel eens opgejut door hun adviseurs om belasting te besparen. Ik reken altijd eerst uit wat dit oplevert bij een bepaald vermogen. Soms zijn de kosten die gepaard gaan met het aanpassen van het testament hoger dan de beoogde belastingbesparing.’

Spiegel de nalatenschap aan uw familiesituatie

Veel van zijn klanten vinden het vooral leuk om de kleinkinderen geld na te laten – bijvoorbeeld voor een studie of voor een bijdrage aan de eerste eigen woning. Autar wijst hen er wel op dat het opnemen van kleinkinderen in het testament betekent dat de kinderen minder krijgen. ‘Vraag je af of je hen daar een plezier mee doet. Het komt voor dat ouders krom liggen om de studie te betalen, terwijl het kind de nalatenschap van oma op een spaarrekening heeft staan.’ Grootouders kunnen overwegen om een bestemming in het testament op te nemen. Het kleinkind krijgt zijn erfenis dan met de opdracht het geld te gebruiken voor bijvoorbeeld het collegegeld. Die toelichting – een zogenaamde preambule – kan de erflater ook gebruiken om zijn visie toe te lichten. Autar: ‘Dat kan zinvol zijn als een grootouder bijvoorbeeld besluit het eigen kind te onterven en het vermogen na te laten aan het kleinkind.’ Zo krijgt de verkrijger inzicht in de bedoeling, ook als de erflater er zelf niet meer is.

Hanneke Kroonenberg: ‘Een familiefonds leert kinderen en kleinkinderen omgaan met het vermogen’

Opvoedkundig

Wie nog meer sturing wil geven aan de nalatenschap kan het oprichten van een familiefonds overwegen. Hierin kunnen financiële middelen, maar ook beleggingen en vastgoed worden opgenomen. De toekomstige erflater beheert het fonds bij leven en kan delen daarvan – de participaties – schenken of laten vererven. ‘Dit zijn meestal kinderen en kleinkinderen’, zegt hoofd Kenniscentrum Hanneke Kroonenberg (52) van Van Lanschot. Zij spreekt regelmatig met klanten van de bank over het opzetten van een familiefonds. Als er sprake is van een besloten fonds kunnen alleen familieleden erin deelnemen, hun participaties zijn niet vrij overdraagbaar. Zo blijft het vermogen bij elkaar en beheersbaar.

‘Op deze manier kun je kinderen én kleinkinderen laten wennen aan het omgaan met het vermogen. Dat kan bijvoorbeeld door de jaarlijkse fondsbijeenkomst te gebruiken om het beleggingsbeleid uit te leggen.’ Een pedagogisch voordeel, dus. Kroonenberg ziet dat veel families gebruikmaken van dit opvoedkundige aspect. ‘Sommige familie doen vanuit het fonds schenkingen aan een goed doel. Zo laat de familie de kleinkinderen al op jonge leeftijd kennismaken met schenken aan filantropische instellingen.’

Postuum regeren

Soms brengt de wens om het vermogen goed te laten overgaan naar volgende generaties onbedoeld de achterblijvende partner in het nauw. Bijvoorbeeld als een kleinkind zijn deel uit de nalatenschap opeist. Autar: ‘Vooral in oudere testamenten zijn bepalingen opgenomen die maken dat kleinkinderen hun deel kunnen opeisen als de opsteller van het testament overlijdt, of als de laatst levende ouder of grootouder naar een verzorgingstehuis moet. Die bepalingen zijn bedoeld om de belastingbesparing te bereiken, maar zijn direct van invloed op het vermogen van de achterblijvende partner.’ Autar brengt met zijn klanten in kaart wanneer de nalatenschap opeisbaar moet zijn en om welk vermogen het tegen die tijd kan gaan.

‘Als voorbeeld noem ik het testament waarin het gaat om een legaat aan vijf kleinkinderen ter grootte van het maximaal belastingvrije bedrag. Toen oma het testament opstelde in 2002 kwam dit omgerekend neer op 2.500 euro, maar inmiddels is de vrijstelling zodanig verhoogd, dat elk kleinkind nu 20.000 euro van de nalatenschap belastingvrij mag ontvangen. Dat was niet de bedoeling van de erflater.’ Autar adviseert dan ook om goed te kijken of een in het verleden opgesteld testament nog wel aansluit bij de wensen van nu.

Bestemming kiezen

Een familiefonds biedt verschillende mogelijkheden om het vermogen op een weloverwogen manier over te laten gaan naar volgende generaties. Zo kunnen zeggenschap over het vermogen en het economisch eigendom van het vermogen worden gescheiden. Ook kan de oprichter vastleggen dat alleen geld uit de participaties kan worden vrijgemaakt voor een specifiek doel, zoals de aankoop van een woning of de financiering van een opleiding.

 

De scheiding van zeggenschap en eigendom bewijst ook zijn waarde bij moeilijke familiesituaties, weet Kroonenberg. ‘In een gezin zijn soms niet alle kinderen even intensief met het behoud van het vermogen bezig. De kinderen die zich daar wél mee willen bezighouden krijgen dan zeggenschap. Het kind of kleinkind dat veel minder met geld heeft, krijgt alleen een jaarlijkse financiële uitkering uit het fonds.’ Net als Autar vindt Kroonenberg het belangrijk dat de planning van de nalatenschap aansluit op de eigen situatie. ‘Op welke leeftijd wil je bijvoorbeeld het vermogen over laten gaan naar de kinderen of de kleinkinderen? Als ze drie zijn? Of als ze veertig zijn? Waarvoor je kiest, maakt nogal verschil. Ook de familieverhoudingen spelen een rol. Als je weet dat je kinderen niet zo goed met elkaar overweg kunnen, kun je er voor kiezen het familiefonds na je overlijden te laten ontbinden. Ieder kind en kleinkind krijgt dan zijn rechtmatige deel van de nalatenschap.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

‘ Bij werven nalatenschap is voorzichtigheid geboden’

Goede doelen hebben steeds meer oog voor ouderen die een organisatie willen opnemen in hun testament, zegt Arjen van Ketel. Hij is specialist in de werving van nalatenschappen. Ouderen die kinderloos zijn gebleven willen dat hun erfenis goed terechtkomt en zoeken een mooie bestemming. Arjen van Ketel (61), auteur van het Handboek Nalatenschappen, brengt ieder … Continued

Lees verder

Een hoogsteigen cultuurfonds

Met een fonds op naam wordt een nalatenschap een blijvende bron van goeds. Het Prins Bernhard Cultuurfonds telt al ruim 450 van dit soort persoonlijke fondsen, voor cultuur, natuur óf wetenschap. Marceline Loudon, adviseur mecenaat, licht de mogelijkheden toe. Wie nalaat aan het Prins Bernhard Cultuurfonds, doet dat meestal uit innerlijke overtuiging, weet Marceline Loudon … Continued

Lees verder

‘Medische vooruitgang danken we ook aan nalatenschappen’

Jaarlijks laten ongeveer 180 tot 200 mensen na aan de Nierstichting. Veel van deze donateurs hebben een intrinsieke motivatie om dat te doen: vooral omdat ze in hun directe omgeving hebben gezien hoe ingrijpend nierfalen is. Cindy Letschert (37) is bij de Nierstichting verantwoordelijk voor de contacten met potentiële nalaters. Zij hoort uit de eerste … Continued

Lees verder

‘Redders aan de wal’ onmisbaar voor KNRM

Al 194 jaar steunt een grote schare donateurs de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM). Dankzij genereuze giften en nalatenschappen varen snelle reddingboten over zee en kunnen vrijwilligers professioneel worden opgeleid. Jaarlijks voert de KNRM zo’n 2.100 reddingsacties uit op de Nederlandse wateren. Er staan 1.300 vrijwilligers 24 uur per dag klaar om mensen uit de … Continued

Lees verder

Kleine organisatie, grote impact

Geen grote administratieve afdeling, noch marketingcampagnes om nieuwe donateurs te werven. En toch weten ook veel kleine goede doelen hun hoofd prima boven water te houden. Hoe doen ze dat? Het is niet veel goede doelen gelukt om zo groot in het nieuws te komen als Favela Painting, een stichting die samen met de lokale … Continued

Lees verder