‘De Fries is een vrije, ondernemende wereldburger’

Watersport, en uitjes naar de Waddeneilanden – zo kennen we het mooie  Friesland. Maar voor Arno Brok, Commissaris van de Koning, is Friesland ook een geliefde woonbestemming, een culturele hotspot en een powerhouse in agrarische innovatie en watertechnologie. Kortom, een complete provincie.

It bêste lân fan ’e ierde’ – met deze aan het Friese volkslied ontleende frase betitelt Arno Brok (49) de provincie waar hij resideert, sinds hij in februari tot Commissaris van de Koning werd beëdigd. Brok, een geboren Leerdammer uit Brabantse ouders, leerde zelfs de taal vloeiend spreken. Met zijn cv paste hij keurig in de profielschets van een Frysksinnige, een friesgezinde commissaris, die Provinciale Staten had laten opstellen. De tot voor kort Dordtse burgemeester (VVD) kwam als 20-jarige jongeman aan de Leeuwarder Thorbecke Academie bestuurskunde studeren. Later werd hij wethouder in diezelfde stad en weer later burgemeester van Sneek.

De Ried fan de Fryske Beweging (Raad van de Friese Beweging) vereerde hem in 2000 met een ‘Veer’. Brok is trots op de uitverkiezing van de Friese hoofdstad tot Culturele Hoofdstad van Europa 2018. Voor dit interview liet hij zich dan ook fotograferen in de Blokhuispoort, de voormalige stadsgevangenis van Leeuwarden. Daarin bevindt zich naast een hotel en enkele start-ups ook de organisatie van de Culturele Hoofdstad. De titel geldt eigenlijk de hele provincie, benadrukt Brok. Van de Waddeneilanden tot aan de IJsselmeerkust zullen opgeteld zeshonderd culturele evenementen te bezoeken zijn. ‘We zijn één gewest van elf steden en dertig dorpsgemeenschappen of grietenijen. Je kunt daar alleen een succes van maken als je het samen doet.’

Is het niet opmerkelijk dat u als niet-Fries de eerste Commissaris van de Koning was die zijn installatierede in het Fries hield?

‘Voor mij was dat vanzelfsprekend. Als eerstejaars volgde ik de cursus Bekjegau bij de Algemiene Fryske Ûnderrjocht Kommisje, waar jaarlijks duizend mensen Fries leren. Later nam ik privéles, schrijfles ook, want de taal is hier belangrijk. Het Frysk is voor het overgrote deel van de provincie memmetaal. Op het platteland spreekt 80 procent van de mensen thuis Fries.

‘Friesland is geen openluchtmuseum voor Randstedelingen. Hier wordt geleefd’

‘En dan heb je nog het Bildts dat in de noordwestelijke gemeente Het Bildt (It Bildt) wordt gesproken en het Stellingwerfs dat men in het zuidoosten spreekt. Ik ben echt van de Friese taal gaan houden. In zijn rijkdom en uitdrukkingskracht is het veel poëtischer, veel ronder en ouder dan het Nederlands.’

U bent dit jaar in Balk gaan wonen. Hoe beviel u de verhuizing van Dordrecht naar dit Friese dorp?

‘Balk ligt in Gaasterland, een schitterende streek. Het merengebied en de bossen komen daar samen en het licht glooiende landschap doet haast Zuid-Limburgs aan. Ik woon daar in een noflike mienskip, een aangename gemeenschap van nabijheid, waar mensen elkaar groeten.

‘Veel Hollanders kennen het gebied van de recreatie aan de Friese meren. Maar ik krijg altijd een beetje jeuk als mensen zeggen: oh, Friesland, leuk! Iedereen heeft wel eens een Waddeneiland bezocht, is hier wezen zeilen of heeft de Elfstedentocht gezien. Dat is prachtig, maar Friesland is geen openluchtmuseum. Er wordt hier gewerkt, geleerd, geleefd, geploeterd. En het toekomstperspectief is goed. Leeuwarden heeft nu een University College, waar universitair onderwijs wordt aangeboden. De werkgelegenheid trekt aan. We zijn een complete provincie.’

De melkveehouderij wordt wel de witte motor van de Friese economie genoemd. Terecht?

‘We zijn een land van molke en wetter, melk en water. Met onze vermaarde runderrassen zijn we toonaangevend in de productie van zuivel. De innovatie in die sector is geconcentreerd in de Dairy Campus in Leeuwarden. En ook op het terrein van water heeft Friesland veel kennis, met als knooppunt onze Watercampus en het onderzoeksinstituut Wetsus, een Europees centrum voor duurzame watertechnologie. In deze vraagstukken is Friesland leidend, een wereldwijd A-merk.’

Welke toekomstverwachting heeft u van deze economische sectoren?

‘Water maakt het leven op aarde mogelijk en innovatie in watertechnologie is belangrijk. Jaren geleden trokken we al wetenschappers van over de wereld aan voor het Wetsus-instituut, dat nu een instelling van naam is. Wij verwachten
veel van het nieuwe kabinet, dat de ontwikkeling van kennis over water een speerpunt vindt.

‘En melk? In het verleden, toen de burgemeester van Leeuwarden het agri-nutricluster van de stad profiel wilde geven, vroeg men zich af of er nog wel toekomst was voor de landbouw. Ten onrechte! Dat we nu weer een ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit hebben, is daar een bevestiging van. Een bijvangst van de sterke melkveehouderijsector is het fraaie landschap. Met de greidefûgels skries en ljip, de weidevogels grutto en kievit, gaat het weer goed.’

Welke kansen liggen er voor de provincie?

‘Friezen zijn altijd internationaal georiënteerd geweest – dat geldt in het bijzonder voor de Friese boerenstand. Wij zien onszelf als ondernemende, zelfstandige, vrije wereldburgers. We beseffen dat we voor onze ontwikkeling energie en inspiratie van buiten nodig hebben. Kennis en innovatie brengen structurele werkgelegenheid met zich mee, en in hun kielzog inwoners die hier hun brood verdienen en hun toekomst opbouwen.

‘Ook in de dienstverlening en de zorg, sectoren die aan belang winnen, scoren wij bovengemiddeld. De Lange Marktstraat in Leeuwarden wordt niet voor niets ook wel het Friese Manhattan genoemd. Vroeger was daar de veemarkt en later hebben zakelijke dienstverleners er  hun kantoren geplaatst. Het is niet zomaar, dat de werkgelegenheid hier groeit.’

Welke effecten daarvan bemerkt u op de Friese woningmarkt?

‘We hebben in onze provincie het hoogste percentage eengezinswoningen van Nederland en die woningen zijn gemiddeld 1,6 keer zo groot als de appartementen. In Friesland kun je dus ruim wonen. Maar ook de diversiteit in woningtypen neemt toe, met kavels van 1.000 tot 3.000 vierkante meter waarop je een woning kunt laten bouwen. En vergeet niet dat we veel nationale monumenten hebben: historische gebouwen weten we hier goed te herbestemmen, ook tot woningen. Je kunt hier wonen in de dynamiek van de stad, terwijl de stilte nooit ver te zoeken is. Het pendelen uit Friesland naar andere delen van het land neemt toe. De toekomst is rooskleurig.’

Het aantal toeristen naar Friesland stijgt, vooral uit het buitenland. Waarom is dat, denkt u?

‘Friesland heeft een zeer gevarieerd landschap, met de meren, de elf steden, de wadden en de eilanden. Ik neem mijn petekinderen jaarlijks mee uit naar een Waddeneiland. Daar zien ze altijd naar uit. Het leuke is dat de toeristische ervaring op elk van de vier Waddeneilanden totaal verschilt.’

Er zijn vijf bewoonde Waddeneilanden, niet vier.

Lachend: ‘Texel behoort nog niet tot Friesland. Overigens, wist u dat Vlieland en Terschelling tot de Tweede Wereldoorlog ook niet tot Friesland werden gerekend?’

U valt als liefhebber van geschiedenis, taal en cultuur met uw neus in de boter, nu Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa wordt.

‘Ik verheug me op de evenementen die ik ga bezoeken – bijvoorbeeld op De Stormruiter, een prachtige productie met Friese raspaarden over de strijd tegen het water. Maar er zijn ook sportactiviteiten, muzikale evenementen, tentoonstellingen en theater. In 32 dorpen en steden zijn er culturele manifestaties onder de kerktoren, ûnder de toer, die vrij te bezoeken zijn. Leeuwarden mag dan de titel dragen, maar eigenlijk is de hele provincie Culturele Hoofdstad. Stiekem hoop ik dat er ook een Elfstedentocht aankomt, zo ergens medio februari. Als dat gebeurt, zijn wij zeer dankbaar.’

Hoe lang blijft u nog in de provincie wonen?

‘Ik vind het hier mooier en fijner leven dan waar ook in Nederland. It rûkt hjir oars, het ruikt hier anders. Ik dacht als student vier jaar in Friesland te blijven, maar het zijn uiteindelijk 21 jaren geworden. In Friesland ben ik gelukkig. Dat is niet vreemd – Friezen zijn volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek de gelukkigste Nederlanders. Ik mag mij als nije Frysk een dankbare ambassadeur van deze provincie noemen. Fryslân is myn thús. Ik wil hier voor de rest van mijn leven wonen.’

 

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Liefde & dood tussen de groenten

Als Culturele Hoofdstad van Europa staat Leeuwarden dit jaar niet alléén in de schijnwerpers. Heel de provincie Fryslân is het kunstzinnige middelpunt van het oude continent. Met onder meer een drietal op zichzelf staande theaterproducties. Regisseur Titus Tiel Groenestege schetst de totstandkoming van het eerste deel, dat als Lost in the Greenhouse in première gaat. … Continued

Lees verder

Friesland varia

Pareltje van Nederland Strand, duinen, kwelders en bossen – nergens anders vind je zo’n rijke natuur als op de Waddeneilanden. In 2016 wonnen de Wadden de titel van het mooiste Nederlandse natuurgebied, een verkiezing die was uitgeschreven door toenmalig staatssecretaris Van Dam (PvdA). Geen wonder dat de eilandengroep een van de populairste  vakantiebestemmingen is. Een … Continued

Lees verder

Gedistilleerd in een nieuw jasje

Distilleerderij Boomsma in Leeuwarden is groot geworden met typisch Friese dranken als beerenburger en jenever. Nu verovert het familiebedrijf de markt met een hippe gin. ‘We gaan met onze tijd mee, maar blijven ook eigenwijs’, zegt directeur Chantoine Boomsma. In trendy cocktailbars slaat de Boomsmaprimeur goed aan. De dry gin in vierkante fles met retro-logo … Continued

Lees verder

Alles is water

Meer dan 40 procent van het Friese land is bedekt met water. Zowel de historische stadjes als het waterrijke buitengebied vormen een uniek landschap dat in alles vrijheid ademt. Ontdekkingstoch door het moeras Kent u de roep van de blauwborst, het baardmannetje en de bruine kiekendief? Ze zijn te horen in het Nationaal Park De … Continued

Lees verder

Het geheim achter ‘made in Friesland’

Wat er aan goederen wordt geproduceerd gaat het hele land, zelfs de hele wereld over. Maar het belangrijkste exportproduct van de Friezen is hun eigenzinnige mentaliteit. ‘Hier geldt nog: een man een man, een woord een woord.’ Het Friese volkslied bezingt de frije sin van zijn bewoners en omschrijft dat als rjocht, sljocht en trou, … Continued

Lees verder

De Friese meren in je achtertuin

Een huis aan het water in Zuidwest-Friesland is vanuit de halve provincie bevaarbaar. Geen wonder dat veel bekende Nederlanders in de gewilde woningen naast meren, poelen en kreken neerstrijken. ‘Hier wonen is ultieme vrijheid.’ De wintermaanden zijn een zware dobber voor de echte watersporter. De boot ligt aan wal, de zeilen zijn gestreken en opgeborgen. … Continued

Lees verder

Speld in de hooiberg

Niet alleen in de Randstad, ook in Friesland neemt de woningmarkt in enkele regio’s overspannen trekjes aan. Uitschieters zijn de Waddeneilanden waar recreatiewoningen tegen ‘Amsterdamse prijzen’ van de hand gaan. Huizenzoekers in Ljouwert (Leeuwarden) moeten er tegenwoordig snel bij zijn. Bij Duinstra Makelaars staat een gemiddeld huis – mits goed onderhouden – hooguit enkele dagen … Continued

Lees verder

Het kleintje dat groot durfde te dromen

Iepen mienskip is Fries voor open gemeenschap. Met dat thema won Leeuwarden-Fryslân de titel Culturele Hoofdstad van Europa 2018. De jury bleek gecharmeerd door het verhaal van een provincie die met kunst zijn Calimero-complex wil overwinnen. Volgend jaar mag Leeuwarden zich de Culturele Hoofdstad van Europa noemen. Sjoerd Bootsma (38) vertelt over het geheim van … Continued

Lees verder

Een zaak van eb en vloed

Natuurgebieden, brede stranden en de allesoverheersende Noordzee en de Waddenzee: op Werelderfgoed de Waddeneilanden is alles uiteindelijk een zaak van eb en vloed. Ook voor de 1,3 miljoen badgasten. Vlieland: kleurig schilderij Wie op Vlieland vertoeft, begrijpt direct waarom de Wadden een Werelderfgoed zijn. Zonlicht op duintoppen. Dwalen door bos, duin en strand. Surfen, raften, … Continued

Lees verder

Innovatie in het bedrijfsleven

Twee Friese start-ups zijn in de prijzen gevallen bij Trendship 2017, een jaarlijks innovatieevenement voor bedrijven uit Noord-Nederland. Wervingen selectiebureau Effectus-HR won de prijs voor de beste Jonge Ondernemer. Door gebruik te maken van online marketingtechnieken weet het bedrijf geschikte kandidaten voor vacatures te vinden. De nadruk ligt daarbij op posities die lastig te vervullen … Continued

Lees verder

Friesland stoomt vluchtelingen klaar voor werk

Een inburgeringscursus alleen is vaak niet genoeg om een nieuwe Nederlander op de arbeidsmarkt te laten instromen. Hoewel vluchtelingen vaak staan te popelen om aan het werk te gaan, sluiten hun vaardigheden niet altijd aan op de Nederlandse arbeidsmarkt. In Friesland is daar een oplossing voor bedacht. Het Friesland College biedt jonge vluchtelingen een schakeltraject … Continued

Lees verder

Terugkeer van de universiteit

In september 2018 zal een universiteit in Friesland zijn deuren openen. Daarmee herleven oude tijden: vanaf 1585 huisvestte Frjentsjer (Franeker) de op twee na oudste universiteit van Nederland. Deze Universiteit van Franeker, waar onder andere de filosoof René Descartes (1596-1650) studeerde, werd in 1811 onder het bewind van Napoleon Bonaparte opgeheven. Volgend studiejaar opent het … Continued

Lees verder

Koekje erbij?

Van oudsher worden er nergens zoveel koekjes gegeten als in het noorden van het land. Neem het Frysk dúmke, ofwel Fries duimpje, een anijskoekje dat menig Fries bij de koffie serveert. Twee meesterbakkers over hun geheime recept. In Friesland is koek al eeuwenlang een dagelijks product. Omdat suiker en stroop in de provincie overvloedig voorradig … Continued

Lees verder

Kunst in de provincie

Leeuwarden-Fryslân is in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa. Om die reden zullen de meeste culturele evenementen zich in de Friese hoofdstad afspelen. Maar ook andere Friese plaatsen spelen een rol van betekenis. Drachten Beyond Dada en De Stijl Part 1 Museum Dr8888 laat in Part 1 zien wat de kunstenaarsstromingen Dada, De Stijl en De … Continued

Lees verder