Het geheim achter ‘made in Friesland’

Wat er aan goederen wordt geproduceerd gaat het hele land, zelfs de hele wereld over. Maar het belangrijkste exportproduct van de Friezen is hun eigenzinnige mentaliteit. ‘Hier geldt nog: een man een man, een woord een woord.’

Het Friese volkslied bezingt de frije sin van zijn bewoners en omschrijft dat als rjocht, sljocht en trou, rechtdoorzee en trouw. Nuchterheid, stelt Ger Jaarsma (49), is het wezenskenmerk van Friese ondernemers. ‘Friezen voelen een sterke drang naar vrijheid. Ook in het zakendoen. Daarbij horen heldere afspraken die je ook gewoon mondeling kunt maken. Een man een man, een woord een woord. Dat geldt hier nog meer dan in de rest van Nederland.’

Het Friese zakelijke netwerk is hecht, weet Jaarsma, die er zelf middenin zit. De vorig jaar aangetreden voorzitter van makelaarsvereniging NVM is een geboren Leeuwarder. Hij is de eerste NVM-voorzitter die niet uit de makelaardij komt, maar wel een echte ondernemer is. Hij bekleedt commissariaten bij Rabobank Leeuwarden-Noordwest, Omrop Fryslân en de Friese sociale werkplaats Caparis. Ook is hij voorzitter van de raad van commissarissen van ROC Friese Poort.

Voor Jaarsma zijn mondelinge afspraken goed te maken in Friesland, mede omdat het Friese zakennetwerk overzichtelijk is. ‘Men kent elkaar hier bij naam. En iedere ondernemer voelt zich ook echt Fries. Friezen doen graag langdurig zaken met elkaar. Je mag best een keer een misser maken; dat hoeft geen effect te hebben op de zakenrelatie.’

Hard werken

Peter Scherjon (41) coacht ondernemers vanuit MKB Wurkpleats in Gytsjerk (Giekerk). Bovendien beheert hij de zevenduizend leden tellende Facebookpagina Ondernemers in Fryslân. Tijdens zogenaamde ‘kansensessies’ brengt hij groepen bij elkaar. ‘Er wordt vaak gezegd dat Friezen gesloten zijn, maar dat klopt niet. In mijn sessies is hun bereidheid om zich kwetsbaar op te stellen, het echte verhaal te vertellen, juist groot.’

Schaamte en schroom kennen Friezen niet, stelt Scherjon. Waar Friezen wel wat meer van mogen hebben? ‘Friezen zijn vaak bescheiden. We mogen best wat meer grutsk, trots op onze successen zijn.’ Die bescheidenheid hoort bij de Friese opvoeding, erkent Jaarsma. Hard werken is ook een vanzelfsprekendheid. ‘Aan ziek zijn doen we liever niet. Iedereen komt hier op tijd uit bed.’ Die gewoonte kan soms dwingend zijn, zegt Jaarsma. ‘Ik heb mijn kinderen weleens van school moeten halen omdat ze toch echt grieperiger waren dan het mij ‘s ochtends leek.’

Internationaal succes

Buiten de provincie wordt het harde werken van de gemiddelde Fries gewaardeerd. Jaarsma: ‘Toen ik nog als manager van een uitzendbureau werkzaam was, had ik veel Friese technici over het hele land gedetacheerd. En busjes vol bouwvakkers rijden in alle vroegte nog de polder in om er te werken. Werkgevers weten: Friezen komen altijd opdagen. En moeten ze om zeven uur beginnen, dan staan ze er al om half zeven. Dat hoort bij de mentaliteit.’

Met zijn arbeidsethos boekt de ondernemende Fries ook successen. De Friese economie bloeit door de melkveehouderij, de voedingsmiddelenproductie en de maakindustrie. Met hun stamboekrunderen overtroeven Friese veehouders collega’s over de hele wereld. En bijna de helft van de goederen made in Friesland gaan naar landen buiten de Europese Unie. De lokale handelsgeest heeft diepe wortels: in onze zeventiende-eeuwse Republiek waren Friese schippers heer en meester.

Roestvaste kwaliteit

Rense Westra (47) drijft zo’n onderneming die de wereldmarkt bedient. Negen van de tien machines, apparaten en plaat- en constructiewerken die Westra Roestvaststaalindustrie maakt, gaan vanuit Ealahuzen (Elahuizen) naar het buitenland. Westra: ‘Denk aan filterinstallaties voor wasserijen in Las Vegas of Melbourne, kaasproductielijnen in fabrieken in Polen, een snoepfabriek in Rusland, reinigingsinstallaties in Zweden.’ Dat de metaalbranche in Friesland sterk ontwikkeld is, dankt het aan de dominant op zuivel gerichte landbouw. ‘Ook wij zijn ooit gestart als hoef- grof- en kachelsmid voor agrariërs.’ Zijn onderneming telt 45 vaste werknemers en heeft een jaaromzet van 5 miljoen euro. Een groep monteurs van Westra vliegt de hele wereld over, om ter plaatse montagewerk te doen.

‘Waarom Amerikanen, Russen en Chinezen hun productiemachines door ons laten bouwen? Op die afstand zijn onze machines en installaties en onze monteurs zeker niet de goedkoopste in de markt. Het moet dus wel zitten in onze allround dienstverlening. Ik ben daar zeker van. We zijn gewend om betrouwbaar vakwerk te leveren.’

Cultuurverschil

De keerzijde van die no-nonsense houding, stiptheid en betrouwbaarheid? Een Fries houdt niet van wachten. Jaarsma, lachend: ‘Nederlanders zullen nooit Friezen worden. Daar heb ik me bij neergelegd.’ Als NVM-voorzitter heeft Jaarsma vaak afspraken buiten de provincie. Daar vallen ook andere cultuurverschillen op. ‘In Zeeland en Limburg eindigen afspraken die om elf uur beginnen pas om twee uur, als de lunch achter de kiezen is. In Friesland zou zo’n afspraak strak om twaalf uur zijn afgelopen.’ Voor Jaarsma heeft thuiskomen de voorkeur boven een hotelovernachting. ‘Mijn dag is pas rond als ik bij Lemmer, Wolvega of Harlingen weer de provincie binnenrijd.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Liefde & dood tussen de groenten

Als Culturele Hoofdstad van Europa staat Leeuwarden dit jaar niet alléén in de schijnwerpers. Heel de provincie Fryslân is het kunstzinnige middelpunt van het oude continent. Met onder meer een drietal op zichzelf staande theaterproducties. Regisseur Titus Tiel Groenestege schetst de totstandkoming van het eerste deel, dat als Lost in the Greenhouse in première gaat. … Continued

Lees verder

Friesland varia

Pareltje van Nederland Strand, duinen, kwelders en bossen – nergens anders vind je zo’n rijke natuur als op de Waddeneilanden. In 2016 wonnen de Wadden de titel van het mooiste Nederlandse natuurgebied, een verkiezing die was uitgeschreven door toenmalig staatssecretaris Van Dam (PvdA). Geen wonder dat de eilandengroep een van de populairste  vakantiebestemmingen is. Een … Continued

Lees verder

‘De Fries is een vrije, ondernemende wereldburger’

Watersport, en uitjes naar de Waddeneilanden – zo kennen we het mooie  Friesland. Maar voor Arno Brok, Commissaris van de Koning, is Friesland ook een geliefde woonbestemming, een culturele hotspot en een powerhouse in agrarische innovatie en watertechnologie. Kortom, een complete provincie. ‘It bêste lân fan ’e ierde’ – met deze aan het Friese volkslied … Continued

Lees verder

Gedistilleerd in een nieuw jasje

Distilleerderij Boomsma in Leeuwarden is groot geworden met typisch Friese dranken als beerenburger en jenever. Nu verovert het familiebedrijf de markt met een hippe gin. ‘We gaan met onze tijd mee, maar blijven ook eigenwijs’, zegt directeur Chantoine Boomsma. In trendy cocktailbars slaat de Boomsmaprimeur goed aan. De dry gin in vierkante fles met retro-logo … Continued

Lees verder

Alles is water

Meer dan 40 procent van het Friese land is bedekt met water. Zowel de historische stadjes als het waterrijke buitengebied vormen een uniek landschap dat in alles vrijheid ademt. Ontdekkingstoch door het moeras Kent u de roep van de blauwborst, het baardmannetje en de bruine kiekendief? Ze zijn te horen in het Nationaal Park De … Continued

Lees verder

De Friese meren in je achtertuin

Een huis aan het water in Zuidwest-Friesland is vanuit de halve provincie bevaarbaar. Geen wonder dat veel bekende Nederlanders in de gewilde woningen naast meren, poelen en kreken neerstrijken. ‘Hier wonen is ultieme vrijheid.’ De wintermaanden zijn een zware dobber voor de echte watersporter. De boot ligt aan wal, de zeilen zijn gestreken en opgeborgen. … Continued

Lees verder

Speld in de hooiberg

Niet alleen in de Randstad, ook in Friesland neemt de woningmarkt in enkele regio’s overspannen trekjes aan. Uitschieters zijn de Waddeneilanden waar recreatiewoningen tegen ‘Amsterdamse prijzen’ van de hand gaan. Huizenzoekers in Ljouwert (Leeuwarden) moeten er tegenwoordig snel bij zijn. Bij Duinstra Makelaars staat een gemiddeld huis – mits goed onderhouden – hooguit enkele dagen … Continued

Lees verder

Het kleintje dat groot durfde te dromen

Iepen mienskip is Fries voor open gemeenschap. Met dat thema won Leeuwarden-Fryslân de titel Culturele Hoofdstad van Europa 2018. De jury bleek gecharmeerd door het verhaal van een provincie die met kunst zijn Calimero-complex wil overwinnen. Volgend jaar mag Leeuwarden zich de Culturele Hoofdstad van Europa noemen. Sjoerd Bootsma (38) vertelt over het geheim van … Continued

Lees verder

Een zaak van eb en vloed

Natuurgebieden, brede stranden en de allesoverheersende Noordzee en de Waddenzee: op Werelderfgoed de Waddeneilanden is alles uiteindelijk een zaak van eb en vloed. Ook voor de 1,3 miljoen badgasten. Vlieland: kleurig schilderij Wie op Vlieland vertoeft, begrijpt direct waarom de Wadden een Werelderfgoed zijn. Zonlicht op duintoppen. Dwalen door bos, duin en strand. Surfen, raften, … Continued

Lees verder

Innovatie in het bedrijfsleven

Twee Friese start-ups zijn in de prijzen gevallen bij Trendship 2017, een jaarlijks innovatieevenement voor bedrijven uit Noord-Nederland. Wervingen selectiebureau Effectus-HR won de prijs voor de beste Jonge Ondernemer. Door gebruik te maken van online marketingtechnieken weet het bedrijf geschikte kandidaten voor vacatures te vinden. De nadruk ligt daarbij op posities die lastig te vervullen … Continued

Lees verder

Friesland stoomt vluchtelingen klaar voor werk

Een inburgeringscursus alleen is vaak niet genoeg om een nieuwe Nederlander op de arbeidsmarkt te laten instromen. Hoewel vluchtelingen vaak staan te popelen om aan het werk te gaan, sluiten hun vaardigheden niet altijd aan op de Nederlandse arbeidsmarkt. In Friesland is daar een oplossing voor bedacht. Het Friesland College biedt jonge vluchtelingen een schakeltraject … Continued

Lees verder

Terugkeer van de universiteit

In september 2018 zal een universiteit in Friesland zijn deuren openen. Daarmee herleven oude tijden: vanaf 1585 huisvestte Frjentsjer (Franeker) de op twee na oudste universiteit van Nederland. Deze Universiteit van Franeker, waar onder andere de filosoof René Descartes (1596-1650) studeerde, werd in 1811 onder het bewind van Napoleon Bonaparte opgeheven. Volgend studiejaar opent het … Continued

Lees verder

Koekje erbij?

Van oudsher worden er nergens zoveel koekjes gegeten als in het noorden van het land. Neem het Frysk dúmke, ofwel Fries duimpje, een anijskoekje dat menig Fries bij de koffie serveert. Twee meesterbakkers over hun geheime recept. In Friesland is koek al eeuwenlang een dagelijks product. Omdat suiker en stroop in de provincie overvloedig voorradig … Continued

Lees verder

Kunst in de provincie

Leeuwarden-Fryslân is in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa. Om die reden zullen de meeste culturele evenementen zich in de Friese hoofdstad afspelen. Maar ook andere Friese plaatsen spelen een rol van betekenis. Drachten Beyond Dada en De Stijl Part 1 Museum Dr8888 laat in Part 1 zien wat de kunstenaarsstromingen Dada, De Stijl en De … Continued

Lees verder