Liefde & dood tussen de groenten

Als Culturele Hoofdstad van Europa staat Leeuwarden dit jaar niet alléén in de schijnwerpers. Heel de provincie Fryslân is het kunstzinnige middelpunt van het oude continent. Met onder meer een drietal op zichzelf staande theaterproducties. Regisseur Titus Tiel Groenestege schetst de totstandkoming van het eerste deel, dat als Lost in the Greenhouse in première gaat.

Friese en Poolse arbeiders plukken in de kassen van Sexbierum tomaten, paprika’s en komkommers. Er wordt geroddeld, gedronken en geflirt. Ze vormen een gemeenschap, een mienskip, maar leven in verschillende werelden. Als op een dag het lijk wordt gevonden van een jonge Poolse man, roept dat vragen op: wie is hij en wat is hem overkomen?

In de bijzondere muziektheatervoorstelling Lost in the Greenhouse van theatergezelschap Orkater komt de geschiedenis van de jonge Pool Wojtek tot leven. In zijn vaderland ziet hij geen toekomst en dus vertrekt hij naar het Friese Sexbierum om daar in de kassen zijn geluk te beproeven. Tussen de groenteplanten wordt hij verliefd op de dochter van zijn baas. En hij is niet de enige…

Nationale en internationale acteurs, een band, een fanfareorkest (en een paard…) vertellen zijn meeslepende verhaal, dat werd geschreven door Titus Tiel Groenestege (58, opgegroeid in Workum), die ook de regie voor zijn rekening neemt, en Geert Lageveen (56, geboren en getogen in Drachten). De mannen – allebei verbonden aan muziektheatergezelschap Orkater – baseerden zich op een bericht uit 2013 in de Leeuwarder Courant over een Poolse arbeider die dood was aangetroffen in een sloot in Franeker.

Regisseur Groenestege: ‘Toen bekend werd dat Leeuwarden dit jaar Culturele Hoofdstad van Europa zou zijn, is Orkater benaderd door het comité Leeuwarden-Fryslân 2018. We mochten een voorstelling maken in de kassen van Sexbierum. Omdat Geert en ik Friese wortels hebben, waren wij meteen enthousiast. Eerlijk gezegd wisten we niet dat er kassen in Friesland waren, maar Sexbierum is een plek in Nederland met heel veel licht, dus een logische locatie. We zagen dat er veel Polen werkten. En omdat het thema van Leeuwarden 2018 iepen mienskip – open gemeenschap – is, wilden we onderzoeken hoe Friezen en Polen met elkaar omgaan in zo’n gemeenschap. We lazen alles waar maar het woord Polen in voorkwam. Succesverhalen over Polen in Nederland, maar ook berichten over dronken Polen die hier aanrijdingen veroorzaken. En toen stuitte ik op dat bericht in de Leeuwarder Courant over die Poolse jongen die in Friesland dood in een sloot was gevonden. Hoewel het nog steeds onduidelijk is wat er precies met hem is gebeurd, hebben wij dat bericht als uitgangspunt genomen. De voorstelling begint met zijn dood en in retrospectief laten we zien hoe het zo ver heeft kunnen komen. Dat deel van het verhaal is overigens fictief. De dode jongen fungeert als kapstok om onze fantasie over de samenwerking tussen de Friese en Poolse kasarbeiders vorm te geven.’

Titus Tiel Groenestege: ‘Het is een indringend verhaal dat hard aankomt, maar ook hoop biedt’

Hoe heeft u zich verder in Polen verdiept?

‘Om het stuk authentiek te houden hadden we Poolse acteurs en Poolse muzikanten nodig. Met acteur Redbad Klijnstra, zelf half Fries half Pool, hebben we een week door Polen gereisd om ons te laten informeren over het land. Mensen denken vaak dat Polen in ontwikkeling achterloopt op West-Europa. Maar dat is niet terecht: op bepaalde gebieden, zeker in Warschau, zijn de Polen trendsetters. Neem bijvoorbeeld de digitale innovatie: in Polen kon je al contactloos betalen in taxi’s toen dat fenomeen hier nog niet eens bestond.’

In Lost in the Greenhouse lijken de Polen en Friezen langs elkaar heen te leven. Was dat ook uw ervaring?

‘Je kunt niet alle Polen over één kam scheren – ook niet in de kassen. Er zijn Polen die willen integreren en daarom bewust op zoek gaan naar een Nederlandse vriendin. Maar je hebt ook arbeiders die hier alleen geld willen verdienen om daarna zo snel mogelijk terug te reizen. Die laatste groep aardt hier niet. Wat me wel opviel, is dat iedereen in de kas tijdens de werkpauze per land bij elkaar ging zitten. Niet uit vijandigheid, maar uit gemak.’

De locatie van het stuk is bijzonder. Staan de acteurs tussen de planten?

‘We spelen in een gekweekt decor. Die kas is zo groot als een voetbalveld en voor dit stuk helemaal gestript. Daarna zijn er tomaten geplant, want die groeien het hardst. Het publiek zit op een tribune en de toneelvloer bevindt zich tussen de planten, maar de acteurs en muzikanten kunnen wel in het groen verdwijnen.’

Welke rol speelt muziek in de voorstelling en wie zitten er in de cast?

‘Orkater staat bekend om zijn muziektheater. Daarmee pakken we dan ook uit. De Poolse componist Radek Fedyk heeft de muziek geschreven en een band samengesteld die de voorstelling live zal begeleiden. En er komt ook een fanfareorkest langs. Het stuk telt zes acteurs, onder wie Leopold Witte, Redbad Klijnstra en Maartje van de Wetering. Verder doen er zes stagiaires van de theaterschool in Amsterdam en 25 amateurtoneelspelers uit Friesland mee. Een van de hoofdrollen wordt gespeeld door de Poolse Angelika Kurowska, die in eigen land een bekende film- en tv-actrice is. In de voorstelling wordt er, net als in de kassen, in vier talen gecommuniceerd: Pools, Nederlands, Fries en Engels. Er is vertaling aanwezig, al is het soms juist de bedoeling dat het publiek het Pools niet verstaat.’

Wat voor soort voorstelling is Lost in the Greenhouse geworden?

‘Friezen zijn, net als Polen, trots op hun identiteit en hun agrarische achtergrond. En beide volken zijn strijdvaardig. Het is een indringend verhaal over eigenheid, verbinding, liefde en dood, dat hard aankomt, maar ook hoop biedt. Het wordt een waar spektakel.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Friesland varia

Pareltje van Nederland Strand, duinen, kwelders en bossen – nergens anders vind je zo’n rijke natuur als op de Waddeneilanden. In 2016 wonnen de Wadden de titel van het mooiste Nederlandse natuurgebied, een verkiezing die was uitgeschreven door toenmalig staatssecretaris Van Dam (PvdA). Geen wonder dat de eilandengroep een van de populairste  vakantiebestemmingen is. Een … Continued

Lees verder

‘De Fries is een vrije, ondernemende wereldburger’

Watersport, en uitjes naar de Waddeneilanden – zo kennen we het mooie  Friesland. Maar voor Arno Brok, Commissaris van de Koning, is Friesland ook een geliefde woonbestemming, een culturele hotspot en een powerhouse in agrarische innovatie en watertechnologie. Kortom, een complete provincie. ‘It bêste lân fan ’e ierde’ – met deze aan het Friese volkslied … Continued

Lees verder

Gedistilleerd in een nieuw jasje

Distilleerderij Boomsma in Leeuwarden is groot geworden met typisch Friese dranken als beerenburger en jenever. Nu verovert het familiebedrijf de markt met een hippe gin. ‘We gaan met onze tijd mee, maar blijven ook eigenwijs’, zegt directeur Chantoine Boomsma. In trendy cocktailbars slaat de Boomsmaprimeur goed aan. De dry gin in vierkante fles met retro-logo … Continued

Lees verder

Alles is water

Meer dan 40 procent van het Friese land is bedekt met water. Zowel de historische stadjes als het waterrijke buitengebied vormen een uniek landschap dat in alles vrijheid ademt. Ontdekkingstoch door het moeras Kent u de roep van de blauwborst, het baardmannetje en de bruine kiekendief? Ze zijn te horen in het Nationaal Park De … Continued

Lees verder

Het geheim achter ‘made in Friesland’

Wat er aan goederen wordt geproduceerd gaat het hele land, zelfs de hele wereld over. Maar het belangrijkste exportproduct van de Friezen is hun eigenzinnige mentaliteit. ‘Hier geldt nog: een man een man, een woord een woord.’ Het Friese volkslied bezingt de frije sin van zijn bewoners en omschrijft dat als rjocht, sljocht en trou, … Continued

Lees verder

De Friese meren in je achtertuin

Een huis aan het water in Zuidwest-Friesland is vanuit de halve provincie bevaarbaar. Geen wonder dat veel bekende Nederlanders in de gewilde woningen naast meren, poelen en kreken neerstrijken. ‘Hier wonen is ultieme vrijheid.’ De wintermaanden zijn een zware dobber voor de echte watersporter. De boot ligt aan wal, de zeilen zijn gestreken en opgeborgen. … Continued

Lees verder

Speld in de hooiberg

Niet alleen in de Randstad, ook in Friesland neemt de woningmarkt in enkele regio’s overspannen trekjes aan. Uitschieters zijn de Waddeneilanden waar recreatiewoningen tegen ‘Amsterdamse prijzen’ van de hand gaan. Huizenzoekers in Ljouwert (Leeuwarden) moeten er tegenwoordig snel bij zijn. Bij Duinstra Makelaars staat een gemiddeld huis – mits goed onderhouden – hooguit enkele dagen … Continued

Lees verder

Het kleintje dat groot durfde te dromen

Iepen mienskip is Fries voor open gemeenschap. Met dat thema won Leeuwarden-Fryslân de titel Culturele Hoofdstad van Europa 2018. De jury bleek gecharmeerd door het verhaal van een provincie die met kunst zijn Calimero-complex wil overwinnen. Volgend jaar mag Leeuwarden zich de Culturele Hoofdstad van Europa noemen. Sjoerd Bootsma (38) vertelt over het geheim van … Continued

Lees verder

Een zaak van eb en vloed

Natuurgebieden, brede stranden en de allesoverheersende Noordzee en de Waddenzee: op Werelderfgoed de Waddeneilanden is alles uiteindelijk een zaak van eb en vloed. Ook voor de 1,3 miljoen badgasten. Vlieland: kleurig schilderij Wie op Vlieland vertoeft, begrijpt direct waarom de Wadden een Werelderfgoed zijn. Zonlicht op duintoppen. Dwalen door bos, duin en strand. Surfen, raften, … Continued

Lees verder

Innovatie in het bedrijfsleven

Twee Friese start-ups zijn in de prijzen gevallen bij Trendship 2017, een jaarlijks innovatieevenement voor bedrijven uit Noord-Nederland. Wervingen selectiebureau Effectus-HR won de prijs voor de beste Jonge Ondernemer. Door gebruik te maken van online marketingtechnieken weet het bedrijf geschikte kandidaten voor vacatures te vinden. De nadruk ligt daarbij op posities die lastig te vervullen … Continued

Lees verder

Friesland stoomt vluchtelingen klaar voor werk

Een inburgeringscursus alleen is vaak niet genoeg om een nieuwe Nederlander op de arbeidsmarkt te laten instromen. Hoewel vluchtelingen vaak staan te popelen om aan het werk te gaan, sluiten hun vaardigheden niet altijd aan op de Nederlandse arbeidsmarkt. In Friesland is daar een oplossing voor bedacht. Het Friesland College biedt jonge vluchtelingen een schakeltraject … Continued

Lees verder

Terugkeer van de universiteit

In september 2018 zal een universiteit in Friesland zijn deuren openen. Daarmee herleven oude tijden: vanaf 1585 huisvestte Frjentsjer (Franeker) de op twee na oudste universiteit van Nederland. Deze Universiteit van Franeker, waar onder andere de filosoof René Descartes (1596-1650) studeerde, werd in 1811 onder het bewind van Napoleon Bonaparte opgeheven. Volgend studiejaar opent het … Continued

Lees verder

Koekje erbij?

Van oudsher worden er nergens zoveel koekjes gegeten als in het noorden van het land. Neem het Frysk dúmke, ofwel Fries duimpje, een anijskoekje dat menig Fries bij de koffie serveert. Twee meesterbakkers over hun geheime recept. In Friesland is koek al eeuwenlang een dagelijks product. Omdat suiker en stroop in de provincie overvloedig voorradig … Continued

Lees verder

Kunst in de provincie

Leeuwarden-Fryslân is in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa. Om die reden zullen de meeste culturele evenementen zich in de Friese hoofdstad afspelen. Maar ook andere Friese plaatsen spelen een rol van betekenis. Drachten Beyond Dada en De Stijl Part 1 Museum Dr8888 laat in Part 1 zien wat de kunstenaarsstromingen Dada, De Stijl en De … Continued

Lees verder