Cultureel erfgoed

Waar cultuur ooit onder aan het lijstje met goede doelen bungelde, is het geven om cultureel leven nu sterk in opmars. Het Prins Bernhard Cultuurfonds is blij met deze ontwikkeling. ‘Cultuur draagt bij aan de maatschappij.’

Door de bezuinigingen van het afgelopen decennium, die met name de culturele sector hard hebben getroffen, beseffen mensen dat cultuur geld nodig heeft, weet adviseur mecenaat Menno Tummers (49) van het Prins Bernhard Cultuurfonds. ‘Ik vind het een goede ontwikkeling dat de burger zich weer begeeft in dit deel van het publieke domein. Cultuur draagt bij aan de maatschappij. Of het nu muziek, beeldende kunst, fotografie of literatuur is: samen iets beleven, ontroerd raken, is waardevol. Het kan nieuwe inzichten of inspiratie geven, maar ook bijdragen aan zelfontplooiing of verbinding met anderen. Dat is iets dat mensen willen doorgeven: aan hun kinderen of kleinkinderen of, als die er niet zijn, aan de maatschappij.’

Mee met de tijdgeest

Van oudsher – het fonds bestaat sinds de Tweede Wereldoorlog – is het Prins Bernhard Cultuurfonds erfgenaam in nalatenschappen. Tummers: ‘Vertrouwen is de basis van alles wat wij doen. Het is bijzonder om te merken hoeveel mensen – een groot deel van hen is al donateur – ons een bedrag nalaten en het aan ons overlaten waar we dat aan besteden. Dankzij hen kunnen wij slagvaardig optreden. Zo vinden we het belangrijk dat Nederlanders met een Afrikaanse afkomst in staat worden gesteld deze origine met ons te delen, zoals met de tentoonstelling Fashion Cities Africa in het Tropenmuseum in Amsterdam over Afrikaanse mode. Die vrije ruimte hebben we nodig om te kunnen meebewegen met de tijdgeest.’

Richting geven

In de jaren ’70 kreeg het fonds voor het eerst te maken met nalatenschappen met een wensbestemming. Tummers: ‘We gaan dan van tevoren met elkaar in gesprek over welke ideeën mensen hebben, bijvoorbeeld een voorkeur voor een bepaalde regio, een cultuuruiting of een natuurbestemming.’ Voor nog specifiekere wensen – van de fanfare in Friesland, het behoud van oude ambachten of weidevogels – werden er dochterfondsen in het leven geroepen. Zoals dat van kunstenaar Gerard Hordijk. ‘Ter nagedachtenis aan hem richtten zijn vrienden een fonds op dat jonge kunstenaars van een beurs kon voorzien,’ vertelt Tummers. ‘Naar dat soort persoonlijke fondsen kwam steeds meer vraag. Zo zijn we begonnen met de Cultuurfondsen op Naam. Inmiddels zijn het er meer dan vierhonderd.’

‘Elke erflater heeft een eigen verhaal’

Fonds op naam

De doelen van fondsen op naam lopen uiteen, maar hebben wel altijd een link met cultuur, natuur of wetenschap. Zo ondersteunt het Appie Baantjer Fonds ‘mobiel erfgoed’ als historische railvoertuigen, terwijl het Haagse Bluf Fonds het kunstklimaat in Den Haag stimuleert en het Robert Persman Fonds zich richt op de bevordering van natuurontwikkeling in Nederland.

Tummers: ‘Voor de één is een fonds voor het restaureren van molens een manier om een dierbare grootvader te eren, voor de ander is het investeren in jonge cellisten een methode om de liefde voor muziek door te geven.’ Aan een fonds op naam is een minimumbedrag verbonden van 50.000 euro. Tummers: ‘In een periode van vijf tot tien jaar besteden we dat geld aan twee of drie projecten die aan onze kwaliteitseisen voldoen. Door die gerichte werkwijze kunnen we de nodige impact hebben. Komt een nalatenschap boven de één miljoen euro, dan is het zelfs mogelijk een “eeuwigdurend” fonds in te richten.’

Ontzorgen

Vermogen nalaten aan een goed doel brengt gevoeligheden met zich mee. ‘Mensen worden geconfronteerd met hun eigen sterfelijkheid en wat zij willen nalaten of doorgeven,’ vertelt senior fondsenwerver en adviseur mecenaat Marceline Loudon (55) van het Prins Bernhard Cultuurfonds. ‘Elke erflater heeft bovendien een eigen verhaal. Soms heeft iemand het geld zelf ook maar geërfd en wordt de nalatenschap als grote verantwoordelijkheid ervaren. In andere gevallen is er sprake van familieverhoudingen waarmee rekening moet worden gehouden. Of juist het tegenovergestelde: er is niemand meer en dan worden wij als enig erfgenaam gevraagd als executeur. Wij kijken altijd vanuit respect en begrip hoe we kunnen meedenken en ontzorgen. Natuurlijk zijn we een wervende organisatie, maar mensen moeten het vertrouwen hebben dat hun nalatenschap goed beheerd en zinnig besteed wordt.’

Geven bij leven

Steeds meer mensen kiezen er bovendien voor al te starten met geven bij leven. Tummers: ‘Ook dat is een trend. Mensen beginnen al eerder met geven en willen zich meer betrokken voelen bij de doelen die zij steunen. Het leuke hiervan is dat wij dan verantwoording kunnen afleggen over de projecten die we steunen met hun geld. Daarnaast kunnen we schenkers af en toe verrassen, bijvoorbeeld door hen uit te nodigen voor de opening van een expositie, concert of evenement waaraan zij hebben bijgedragen.’

Nalaten in natura

Meestal gaat het bij nalatenschappen om financieel vermogen. Maar ook wel om een woonhuis, aandelenportefeuilles en incidenteel om bijzondere objecten of collecties van een verzameling. Tummers: ‘Soms wil iemand graag een woning in Amsterdam nalaten voor artists in residence. Daar zijn natuurlijk kosten aan verbonden voor het onderhoud en beheer. Dan kijken we samen naar de mogelijkheden om dat ergens onder te brengen.

Ook geven mensen soms aan een bijzondere collectie te hebben, zoals zilver of glaswerk. Dan denken wij mee over hoe zij bij leven al kunnen “ontzamelen”. Maar we kijken ook hoe te gelde gemaakte bedragen een mooie bestemming kunnen krijgen: soms wil iemand een fonds op naam over het verzamelgebied, maar dikwijls ook iets heel anders. Weer een andere vorm van nalaten in natura is het in bruikleen geven. Zo krijgen we weleens de beschikking over een vleugel of een bijzonder kunstwerk.’

Samen schenken

Vrij nieuw zijn de ‘geefkringen’, waarin leden van een kring allemaal een bijdrage leveren om samen tot een collectief mecenaat te komen dat een omvangrijk project kan bekostigen. ‘Het is een heel actieve vorm van donateurschap, die doet denken aan crowdfunding,’ vertelt Tummers. ‘Je kunt met een bescheiden bedrag, vanaf 100 euro per jaar, samen een gericht doel bereiken, zoals het behoud van monumenten of natuur in de eigen stad. Het geeft het echte mecenas-gevoel en mensen zien al na korte tijd resultaat van hun gift.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

De erfenis als groots gebaar

Grote kans dat u weleens geld doneert. Bijna 1 procent van het bruto binnenlands product, opgeteld 5,7 miljard euro, wordt door Nederlanders jaarlijks weggegeven. Steeds vaker gaat dat doneren via het testament. Een op de vijfentwintig Nederlanders neemt een charitatieve instelling in zijn wilsbeschikking op. Omdat dat aandeel groeit, portretteert TerZake vijf nalaters, die uitleggen … Continued

Lees verder

Nalaten volgens plan

Bij afwezigheid van een testament bepaalt de wet waar uw bezittingen na uw overlijden terechtkomen. Het vermogen, de boedel en een eventueel eigen bedrijf. Maar sluit dat wel aan bij uw wensen? Met de juiste strategie bepaalt u zelf wat er met uw nalatenschap gebeurt. Als u zelf niet regelt hoe uw nalatenschap moet worden … Continued

Lees verder

Stimulans voor goede doelen

Met het predicaat ‘Erkend Goed Doel’ is voor de maatschappij in één oogopslag duidelijk dat een goed doel aan strenge kwaliteitseisen voldoet. In Nederland zijn nu meer dan vijfhonderd erkende goede doelen en staat ruim tachtig procent van het geefgeld aan maatschappelijke doelen onder toezicht van het CBF. Sinds 1997 kunnen fondsenwervende organisaties zich laten … Continued

Lees verder

Tips van kenners

Het kan een flinke duit schelen als erflaters nadenken hoe zij de belastingdienst minimaal laten meeprofiteren van de erfenis. Bij de berekening van erfbelasting over onroerend goed is de WOZwaarde — minus de hypotheekschuld — het uitgangspunt. Bij een erfenis hebben kinderen dit jaar en vrijstelling van 20.209 euro. Tot een bedrag van 122.269 euro … Continued

Lees verder

Hoe houden we het huis in de familie

Een huis op Texel, een boerderij in Zeeland of een villa aan het water. Veel families koesteren de wens om het ouderlijk huis of de vakantiewoning te behouden voor de volgende generatie. Hoe laat je onroerend goed verstandig na? Als kind bracht Egbert van Veldhuizen (74) fijne vakanties door op het familielandgoed Adderhorst, in het … Continued

Lees verder

‘Zorgen voor mensen zit ons in het bloed’

De Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij zit diep in het hart van veel donateurs. Een toenemend aantal neemt dit goede doel ook op in het testament of vraagt de organisatie zelfs de hele nalatenschap af te wikkelen. ‘Wij kunnen alles regelen, zorgen voor mensen zit ons in het bloed,’ zegt KNRM-executeur Cees Prins. Zo’n tweeduizend keer … Continued

Lees verder

Hulp van deur tot deur

Er gaat wereldwijd veel geld om in ontwikkelingssamenwerking. Maar hoe werken hulporganisaties nu lokaal? Renske Feikema ging met Mensen met een Missie op reis om Boliviaanse projecten te bezoeken. Doneren brengt onzekerheid met zich mee. Van misstanden duizenden kilometers verderop is soms moeilijk een voorstelling te maken. Daarbij komt de vraag of gedoneerd geld wel … Continued

Lees verder

‘Onderwijs is de grootste gift die je kunt nalaten’

De erfenis is allang niet meer voorbehouden aan familie en goede doelen. Steeds meer mensen laten een deel van hun vermogen na aan universiteiten. ‘Je biedt kansen voor een nieuwe generatie.’ Het is 1889 als de Universiteit van Amsterdam (UvA) een nieuwe aula wil bouwen. In hun zoektocht naar geld stuitten de bestuurders op meneer … Continued

Lees verder

Een wereld van verschil

Ontwikkelingsorganisatie Simavi werkt sinds 1925 aan basisvoorzieningen in ontwikkelingslanden: schoon water, toiletten, zeep en maandverband. Dat resulteert in verbetering van veel levens, vooral die van meisjes en vrouwen. Grace is 14 en woont in een dorpje in Tanzania. Ze deed het goed op school. Tot een half jaar geleden. Toen werd ze voor het eerst … Continued

Lees verder