De erfenis als groots gebaar

Grote kans dat u weleens geld doneert. Bijna 1 procent van het bruto
binnenlands product, opgeteld 5,7 miljard euro, wordt door Nederlanders jaarlijks weggegeven. Steeds vaker gaat dat doneren via het testament.

Een op de vijfentwintig Nederlanders neemt een charitatieve instelling in zijn wilsbeschikking op. Omdat dat aandeel groeit, portretteert TerZake vijf nalaters, die uitleggen waarom ze hun geld en andere bezittingen nalaten aan het goede doel van hun voorkeur. Hieronder kunt u zich door hun verhalen laten inspireren.

Stijging

De inkomsten uit nalatenschappen zijn de afgelopen jaren fors toegenomen, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau Fondsenwerving. Werd in 2012 ruim 251 miljoen euro aan goede doelen nagelaten, in 2016 was dit ruim 304 miljoen euro. En niet alleen de inkomsten uit nalatenschappen stijgen, ook het aandeel van de totale opbrengsten neemt toe. In 2016 waren nalatenschappen goed voor zo’n 8,7 procent van de geworven opbrengsten, tegenover 7,4 procent in 2012.

Hoge welvaart

We leven in een gouden eeuw van liefdadigheid, aldus Theo Schuyt (68), hoogleraar filantropie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, op de website van de Nederlandse Omroep Stichting (NOS). De belangrijkste reden voor de toenemende liefdadigheid is de hoge welvaart in Nederland. Nu de economie opleeft, wordt er meer geld aan goede doelen geschonken.

Maar dat u niet over een groot vermogen hoeft te beschikken om aan een goed doel na te laten, laat Jorita Rijdes (zie onder) zien. Na jaren in de bijstand te hebben gezeten, nam ze Stichting Amazone Kinderen op in haar testament. Hoge welvaart betekent vaak een lange levensverwachting. En hoewel mensen langer leven, komen ze steeds vaker in aanraking met ziektes. Ook zulke ervaringen stimuleren het nalaten aan een goed doel. Zo besloot Twan Hendriks (zie onder) na zijn eigen diagnose om het ParkinsonFonds op te nemen in zijn testament. En laten Jos en Helma Molthoff (zie onder) na het overlijden van Helma’s broer aan multiple sclerose en na haar eigen diagnose hun vermogen na aan de Stichting MS Research.

Tenslotte hangt welvaart samen met een kleiner gezin. Mensen die geld nalaten aan een goed doel zijn vaak kinderloos: van het geld dat charitatieve instelling ontvangen uit nalatenschappen is maar liefst 98 procent afkomstig van mensen die geen kinderen hebben.

Verschil maken

Naast welvaart speelt de Nederlandse mentaliteit een rol in de opleving van de filantropie. Liefdadigheid zit diepgeworteld in de Nederlandse cultuur, maar tegenwoordig willen mensen ook een wezenlijk verschil maken met hun geld. Waar donateurs meestal meerdere goede doelen steunen, kiezen nalaters vaak voor één goed doel. Ze willen ook na hun overlijden iets betekenen, en dit kan makkelijker door middel van een som geld.

Het goede doel waar ze voor kiezen, is er vaak één waar ze een band mee hebben opgebouwd. Zo is Andries Tieleman (zie onder) al jaren actief lid van Amnesty International en namen André en Hetty Wijsenbeek (zie onder) de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij, die na een serie schenkingen een botenreeks naar hun overleden zoon heeft vernoemd, in hun testament op.


Twan Hendriks (70) wilde een stichting beginnen voor beginnend kunstenaars, maar gooide na de diagnose Parkinson zijn plannen radicaal om. Zijn twee panden, kunstwerken en vermogen laat hij na aan het ParkinsonFonds.

‘Als beeldend kunstenaar en intensief sporter heb ik altijd een zeer actief leven geleid. Toch begon ik te kwakkelen. Ik kreeg artrose in mijn heup, en na een hartoperatie begonnen mijn handen te trillen. Van de narcose, dacht ik. Maar toen ik bij de neuroloog kwam, zag hij direct dat ik de ziekte van Parkinson had.

 

Dan stort je wereld wel even in. Ik heb een week gejankt en mezelf toen bijeengeraapt: door positief denken en weer dagelijks sporten voel ik mij beter dan een paar jaar geleden. Voorafgaand aan de hartoperatie dacht ik weleens: ik word morgen niet meer wakker. Dan kijk je achterom. Ik besefte hoeveel ik gedaan heb, dat ik een topleven heb geleid en dat er een tijd is van komen en van gaan.

‘Het zou mooi zijn als Parkinson de volgende generatie niet meer treft’

In die periode van bezinning ben ik ook gaan nadenken over mijn nalatenschap. Ik heb twee panden in Tilburg, mijn woonhuis annex voormalige galerie en mijn atelier. Die wilde ik, als ik er niet meer ben, laten beheren door een stichting ten gunste van jonge kunstenaars. Maar het web van wetgeving en optuigen van een bestuur brachten me aan het twijfelen.

 

Parkinson verkleint je wereld enorm. Doordat je niet goed meer kunt praten en lopen, raak je in een isolement. Toen ik hoorde van het ParkinsonFonds, dat geld genereert voor onderzoek om het ziekteproces te stoppen en wellicht zelfs te keren, ben ik met de directeur in gesprek gegaan. Naast de twee panden laat ik het ParkinsonFonds ook een collectie litho’s, etsen, tekeningen, foto’s en beeldhouwwerken na.

 

Het zou mooi zijn als de ziekte een volgende generatie niet meer treft. Nalaten is één ding, maar ik wilde ook kijken wat ik bij leven nog kan betekenen. Zo kwam ik op het ParkinsonGrasveld. De gedachte daarachter is: iedere Parkinsonpatiënt moet — net als elk grassprietje — meedeinen met eenzelfde wind van flexibiliteit, reflectie en positiviteit. Voor dit kunstwerk geef ik workshops waarin mensen een grasfiguur van keramiek maken. Alle werkjes vormen samen een grasveld. Zo hoop ik nog een extra bedrag van vijftigduizend euro bijeen te brengen voor het ParkinsonFonds.’


Jorita Rijdes (70) zat 25 jaar in de bijstand, maar heeft altijd het gevoel gehad meer te hebben dan arme kinderen in Bolivia. Daarom liet ze Stichting Amazone Kinderen in haar testament opnemen.

‘Ik doneer al een jaar of twintig, waarvan de laatste jaren een vast bedrag per maand aan Stichting Amazone Kinderen. Opname van deze stichting in mijn testament is een logisch uitvloeisel hiervan. Geld doneren hoort bij mijn leven. Ik ben opgevoed in een christelijke traditie. We waren niet strenggelovig, maar ik herinner me dat in de bijbel stond dat de Joden één tiende van hun inkomen aan de armen gaven. Dat is mij altijd bijgebleven.

 

Per toeval kwam ik in aanraking met de stichting. Hoewel ik met kinderen of met Bolivia eigenlijk niet zo veel heb, sprak de aanpak van Stichting Amazone Kinderen mij ontzettend aan. Het is een kleine organisatie die zijn geld in kleinschalige projecten steekt. Ze denken niet alleen na over de kinderen, maar ook over hun donateurs. Bisschop Luis M. Casey, de oprichter van de stichting, komt eens per twee jaar naar Nederland, zodat ook donateurs hem kunnen spreken. En elke paar maanden komt er een rapport uit, waarin de organisatie verantwoording aflegt: hoeveel is er binnengekomen, waar wordt het geld aan besteed? En foto’s geven een beeld van hoe het daar is en waar je geld naartoe gaat.

 

‘Ik heb niet veel, maar ik heb meer dan zij’

De motivatie voor mijn donatie was niet: ach, wat zielig, die arme kinderen in Bolivia. Nee, ik doneer omdat de stichting uitgaat van hun kracht. Voor getalenteerde jongeren zijn er bijvoorbeeld beurzen. Van jongeren die zo’n beurs krijgen, wordt verwacht dat ze een andere leerling begeleiden. Zo kijk je niet alleen naar de behoeftigheid van mensen, maar ook naar hun kracht.

 

Ik geef van wat ik te veel heb. Er is altijd nood in de wereld, dat is onlosmakelijk met het leven verbonden. Het is belangrijk dat je daar rekening mee houdt. Het is een kleine moeite om wat aan goede doelen te geven. Want waar je ook naartoe gaat als je overlijdt, je kunt je geld en je bezittingen niet meenemen. Ik snap dat je je kinderen iets na wilt laten, maar het is belangrijk dat je ook één goed doel in je testament opneemt. Zo’n project is dan als het ware een kind. Dan kijk je verder dan alleen naar je directe omgeving.’


Sinds zijn studie zet Andries Tieleman (53) zich in voor Amnesty International. Vorig jaar liet hij de organisatie in zijn testament zetten. ‘Het is een mooie gedachte dat ik de strijd tegen schending van mensenrechten ook na mijn dood blijf steunen.’

‘Van jongs af aan heb ik me het lot van inheemse volkeren aangetrokken. Ik reisde veel en leerde hoe onrechtvaardig de wereld in elkaar steekt. Dat indianen in reservaten moeten leven en stammen uit het Amazonewoud zijn verdreven voor de bouw van een stuwdam — schokkend vond ik het. Tijdens mijn studie werktuigbouwkunde in Twente werd ik daarom vrijwilliger van Amnesty International.

 

Mensenrechten zijn niet vanzelfsprekend. Dat besef kreeg ik al van mijn ouders mee. Zij hebben als kind de Tweede Wereldoorlog meegemaakt. Vrienden van mijn ouders zaten in het verzet; die verhalen maakten diepe indruk. Sinds ik in Haarlem woon — inmiddels 26 jaar — ben ik actief lid van de lokale groep van Amnesty International.

 

Het is belangrijk om aandacht te vragen voor mensenrechten, ook in ons land. Neem de vluchtelingenproblematiek. Die is complex en roept veel emoties op. We moeten met elkaar in gesprek blijven om een beter humanitair beleid te realiseren. In Nederland adviseert Amnesty International de regering; dat is waardevol. Ik weet al jaren dat ik mijn vermogen na mijn dood aan Amnesty International wil nalaten. Het is een logische keuze omdat mijn partner en ik geen kinderen hebben.

 

‘De strijd voor mensenrechten steun ik bij leven én dood’

Mijn neefjes en nichtjes gun ik een bedrag waarmee ze een mooie reis kunnen maken. Ik vind het niet goed als kinderen een grote som geld erven; het leidt vaak tot problemen. Dat steenrijke mensen als Bill Gates een groot deel van hun nalatenschap aan goede doelen schenken, begrijp ik goed. Vorig jaar hebben mijn partner en ik een testament opgesteld bij de notaris. Ik vond het tijd om het te regelen. Ook mijn vrouw legateert haar bezittingen aan goededoelenorganisaties, aan Greenpeace en het Wereld Natuur Fonds. We hebben vastgelegd dat de langstlevende vruchtgebruik geniet van het huis en het vermogen. Pas als wij beiden zijn overleden, gaat het geld naar de aangewezen organisaties.

 

Ik stel geen voorwaarden aan mijn nalatenschap. Met meer dan dertig jaar ervaring bij Amnesty weet ik dat de organisatie verantwoord omgaat met giften. Dat moet ook wel. Amnesty International krijgt geen subsidies; ze is volledig afhankelijk van donaties. Individuele legaten vormen een belangrijk onderdeel. Onlangs overleed de markante Haarlemse geschiedenisleraar Bonno van Dijk. Hij liet Amnesty International tienduizend euro na. Een mooi gebaar! Met zijn gift heeft hij zijn maatschappelijke betrokkenheid extra willen onderstrepen. Zo zie ik dat ook.’


Voor Jos (68) en Helma (66) Molthoff uit Goirle was de keuze twintig jaar geleden snel gemaakt: zij laten hun hele vermogen na aan de Stichting MS Research.

Helma: ‘Op 27 mei 1982 kreeg ik de diagnose multiple sclerose (MS). Ik kende het beeld: mijn drie jaar jongere broer had ook MS. Hij was al een fase verder en door de ziekte inmiddels gehandicapt geraakt. Hoewel ik dus wist wat zou kunnen komen, zag ik mezelf niet meteen in een rolstoel zitten. Ik dacht: we zien wel hoe het gaat. Gelukkig bleek de ziekte langzaam voortschrijdend. De eerste jaren had ik nauwelijks klachten. Daardoor heb ik het stil kunnen houden tot na het overlijden van mijn moeder en haar het slechte nieuws kunnen besparen. Verder wilde ik geen slachtoffer zijn: zo zijn Jos en ik dertig jaar geleden gewoon begonnen met ons administratiekantoor en hebben we ook, zolang het ging, lange en verre reizen gemaakt. Mijn broer had een veel progressievere vorm van MS. Hij is 21 jaar geleden overleden. De laatste vijf jaar lag hij alleen maar op bed. Dat gun je niemand. Toen wisten Jos en ik direct: onze nalatenschap gaat naar een MS-gerelateerd goed doel.’

 

Jos: ‘We zijn inmiddels al jaren donateur van de Stichting MS Research. Daarmee dragen we bij aan een groter doel: deze vreselijke ziekte de wereld uit helpen.’

‘Onderzoek is zó belangrijk’

 

Helma: ‘Wetenschappelijk onderzoek naar het ontstaan van MS of naar medicijnen om de ziekte te bestrijden gaat langzaam en kost veel geld. Maar het is zó belangrijk. De pillen die ik tien jaar lang heb geslikt, zijn nog door mijn broer getest, toen ze in de experimentele fase zaten.’

 

Jos: ‘Ik ben niet medisch onderlegd, maar wel financieel. Zo hoef ik niet precies te weten naar welk onderzoek ons geld gaat, maar pluis ik wel ieder jaar het financieel jaarverslag na. Dat ziet er goed uit. Een deel van het kantoor hebben we overgedragen nu we de pensioengerechtigde leeftijd bereikt hebben. We hebben geen kinderen, maar wel een vol leven: ik werk nog enkele dagen per week, we gaan culinaire weekendjes weg in Nederland en Helma golft graag met vriendinnen en is taalcoach voor immigranten die Nederlands leren.’

 

Helma: ‘Ik hoop nog heel lang samen te genieten en met Jos zo veel mogelijk op te maken. Maar wat overblijft, gaat naar MS Research.’


De schenking van André (71) en Hetty (70) Wijsenbeek aan de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM) houdt de gedachte aan hun zoon Nikolaas levend. De KNRM vernoemde een botenreeks naar de tiener — een groot zeilliefhebber — die in 1994 omkwam bij een verkeersongeluk.

André: ‘Zeilen heeft altijd een prominente rol gehad in ons gezin. Wij zien zeilen als een vorm van ontspanning, voor onze zoons Simon en Nikolaas was het een sportieve uitdaging. Op de terugweg van een wedstrijd werden we aangereden, waarschijnlijk door drugskoeriers. De daders reden door. Ik was bewusteloos, Hetty moest naar de intensive care worden vervoerd, bij het zeilmaatje van Nikolaas werd een zware hersenschudding geconstateerd. Nikolaas overleefde de aanrijding niet.’

 

Hetty: ‘Voor de crematie van Nikolaas hebben we giften gevraagd voor de Redding Maatschappij, in plaats van bloemen. We waren al heel lang donateur van de KNRM en het leek ons een prachtig idee een reddingboot te schenken. Onze financiële situatie stond destijds niet toe die wens in daden om te zetten. Een erfenis in 2000 veranderde die situatie.’

‘We voelen ons onderdeel van de KNRM-familie’

 

André: ‘In gesprekken met de directie kwam naar voren dat de KNRM een nieuwe reddingbootklasse wilde ontwikkelen, speciaal voor de binnenwateren. Dat sprak ons erg aan. We kozen voor een periodieke schenking, wat ons een maximaal belastingvoordeel opleverde, terwijl de KNRM de tijd kreeg zich te oriënteren op een goede scheepsklasse. Dat werd de Mare-klasse, een beproefd Noors basisontwerp. Nikolaas Wijsenbeek is inmiddels niet alleen de naam van een reddingboot, het is ook de naam van een complete reddingbootklasse. Ik reisde tijdens de bouw van de Nikolaas Wijsenbeek mee naar Noorwegen, terwijl Hetty na aankomst van het schip in Nederland de boot naar zijn eindbestemming heeft gebracht: het reddingstation Huizen.’

 

Hetty: ‘Vlak voor aankomst werden we tegemoet gevaren door de reddingboten van Blaricum en Naarden. Heel emotioneel. Nikolaas werd thuisgehaald.’

 

André: ‘Die reddingboot heeft ons veel positivisme gebracht in een verder inktzwarte periode. Dat duurt tot de dag van vandaag. Het begon al vlak na de doop in 2009. We lagen met ons schip in Medemblik, toen we op de marifoon de eerste noodmelding hoorden voor de Nikolaas Wijsenbeek. We hebben de hele actie meegeluisterd en riepen tegen de mensen in de box naast ons: Horen jullie dat? Dat is ónze Nikolaas!’

 

Hetty: ‘Er zijn inmiddels meerdere reddingboten van de Nikolaas-klasse in gebruik genomen. De KNRM nodigt ons uit om bij tewaterlatingen aanwezig te zijn. We voelen ons onderdeel van de KNRM-familie en dat voelt heel goed.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Nalaten volgens plan

Bij afwezigheid van een testament bepaalt de wet waar uw bezittingen na uw overlijden terechtkomen. Het vermogen, de boedel en een eventueel eigen bedrijf. Maar sluit dat wel aan bij uw wensen? Met de juiste strategie bepaalt u zelf wat er met uw nalatenschap gebeurt. Als u zelf niet regelt hoe uw nalatenschap moet worden … Continued

Lees verder

Cultureel erfgoed

Waar cultuur ooit onder aan het lijstje met goede doelen bungelde, is het geven om cultureel leven nu sterk in opmars. Het Prins Bernhard Cultuurfonds is blij met deze ontwikkeling. ‘Cultuur draagt bij aan de maatschappij.’ Door de bezuinigingen van het afgelopen decennium, die met name de culturele sector hard hebben getroffen, beseffen mensen dat … Continued

Lees verder

Stimulans voor goede doelen

Met het predicaat ‘Erkend Goed Doel’ is voor de maatschappij in één oogopslag duidelijk dat een goed doel aan strenge kwaliteitseisen voldoet. In Nederland zijn nu meer dan vijfhonderd erkende goede doelen en staat ruim tachtig procent van het geefgeld aan maatschappelijke doelen onder toezicht van het CBF. Sinds 1997 kunnen fondsenwervende organisaties zich laten … Continued

Lees verder

Tips van kenners

Het kan een flinke duit schelen als erflaters nadenken hoe zij de belastingdienst minimaal laten meeprofiteren van de erfenis. Bij de berekening van erfbelasting over onroerend goed is de WOZwaarde — minus de hypotheekschuld — het uitgangspunt. Bij een erfenis hebben kinderen dit jaar en vrijstelling van 20.209 euro. Tot een bedrag van 122.269 euro … Continued

Lees verder

Hoe houden we het huis in de familie

Een huis op Texel, een boerderij in Zeeland of een villa aan het water. Veel families koesteren de wens om het ouderlijk huis of de vakantiewoning te behouden voor de volgende generatie. Hoe laat je onroerend goed verstandig na? Als kind bracht Egbert van Veldhuizen (74) fijne vakanties door op het familielandgoed Adderhorst, in het … Continued

Lees verder

‘Zorgen voor mensen zit ons in het bloed’

De Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij zit diep in het hart van veel donateurs. Een toenemend aantal neemt dit goede doel ook op in het testament of vraagt de organisatie zelfs de hele nalatenschap af te wikkelen. ‘Wij kunnen alles regelen, zorgen voor mensen zit ons in het bloed,’ zegt KNRM-executeur Cees Prins. Zo’n tweeduizend keer … Continued

Lees verder

Hulp van deur tot deur

Er gaat wereldwijd veel geld om in ontwikkelingssamenwerking. Maar hoe werken hulporganisaties nu lokaal? Renske Feikema ging met Mensen met een Missie op reis om Boliviaanse projecten te bezoeken. Doneren brengt onzekerheid met zich mee. Van misstanden duizenden kilometers verderop is soms moeilijk een voorstelling te maken. Daarbij komt de vraag of gedoneerd geld wel … Continued

Lees verder

‘Onderwijs is de grootste gift die je kunt nalaten’

De erfenis is allang niet meer voorbehouden aan familie en goede doelen. Steeds meer mensen laten een deel van hun vermogen na aan universiteiten. ‘Je biedt kansen voor een nieuwe generatie.’ Het is 1889 als de Universiteit van Amsterdam (UvA) een nieuwe aula wil bouwen. In hun zoektocht naar geld stuitten de bestuurders op meneer … Continued

Lees verder

Een wereld van verschil

Ontwikkelingsorganisatie Simavi werkt sinds 1925 aan basisvoorzieningen in ontwikkelingslanden: schoon water, toiletten, zeep en maandverband. Dat resulteert in verbetering van veel levens, vooral die van meisjes en vrouwen. Grace is 14 en woont in een dorpje in Tanzania. Ze deed het goed op school. Tot een half jaar geleden. Toen werd ze voor het eerst … Continued

Lees verder