‘Onderwijs is de grootste gift die je kunt nalaten’

De erfenis is allang niet meer voorbehouden aan familie en goede doelen. Steeds meer mensen laten een deel van hun vermogen na aan universiteiten. ‘Je biedt kansen voor een nieuwe generatie.’

Het is 1889 als de Universiteit van Amsterdam (UvA) een nieuwe aula wil bouwen. In hun zoektocht naar geld stuitten de bestuurders op meneer Lehmann, zakenman en broer van een hoogleraar van de UvA. Hij schenkt het benodigde bedrag in één keer, een gulle gift. Het blijkt in de familie te zitten: als zijn gelijknamige neef in 1928 overlijdt, laat hij 2 miljoen gulden na ter financiering van studiebeurzen.

‘De ouderen van nu leven langer en willen impact hebben na hun dood’

Het is een van de eerste fondsen die opgericht wordt om de doelstellingen van een universiteit te ondersteunen. Vandaag de dag bestaan er meer dan zeventig van zulke deelfondsen voor de Universiteit van Amsterdam, met een vermogen van ruim 20 miljoen euro. Een derde van dit vermogen is afkomstig uit nalatenschappen.

Dat aandeel groeit, aldus Carolyn Wever (62), directeur van het Amsterdams Universiteitsfonds. ‘We ontvangen sinds twee jaar steeds meer giften uit erfenissen: de laatste twee maanden zelfs twee achter elkaar. We zijn nog niet zo ver als in de Verenigde Staten, waar het heel gebruikelijk is om een onderwijsinstelling in je testament op te nemen, maar het gebeurt steeds vaker.’ En dat is niet vreemd, vindt Wever: ‘Onderwijs is de grootste gift die je kunt nalaten.’

Die gift is heel erg belangrijk, stelt Eelco Keij (40), directeur bureau Fondsenwerving en Relatieontwikkeling van de Radboud Universiteit in Nijmegen. ‘Veel mensen denken dat onderwijsinstellingen tegenwoordig voldoende geld hebben, omdat we gefinancierd worden vanuit publieke middelen.’ Het geld wordt vaak gebruikt voor aanvullende zaken: studiereizen, betaling van promovendi of de mogelijkheid voor minder draagkrachtige studenten om ook te kunnen studeren. ‘De reguliere financiering is daarvoor niet toereikend.’

Belastingvrij

Met het nalaten van (een deel van) hun erfenis, willen veel ouderen iets terugdoen voor een nieuwe generatie. ‘De ouderen van nu leven langer en willen impact hebben na hun dood. Ze zijn de rijkste generatie: geboren na de oorlog en gezegend met veel financiële voorspoed,’ aldus Tanja Visser (42), directrice van Stichting Nyenrode Fonds.

Een ander voordeel is de aanmerking sinds 2008 van onderwijsinstellingen als Algemeen Nut Beogende Instellingen (ANBI), wat maakt dat donateurs belastingvrij kunnen schenken en nalaten. Visser was ruim vijf jaar werkzaam bij de charitatieve organisatie Cliniclowns, onder andere als hoofd Fondsenwerving, én zij is alumna van Nyenrode Business Universiteit. ‘Een ideale combinatie,’ vindt Visser. Vorig jaar begon zij fondsen te werven voor de in 1946 opgerichte universiteit, met speciale aandacht voor nalatenschappen. ‘Daar werd toen nog geen enkele aandacht aan besteed op de universiteit.’ Sindsdien heeft één persoon Nyenrode Business Universiteit in zijn testament laten opnemen. ‘Het duurt soms heel lang voordat je de zaadjes die je hebt geplant, kunt oogsten.’

Grote gift

Bij de Radboud Universiteit ging dat afgelopen jaar onverwacht een stuk sneller, vertelt Keij. ‘Toen ik in 2015 begon, hebben we als Bureau Fondsenwerving nalatenschappen tot hoofddoel gemaakt. In februari van dit jaar kregen we bericht dat de in 2008 afgestudeerde Theodoor Wubben, die na zijn pensionering de master Interreligieuze Spiritualiteitsstudies had gevolgd, was overleden. Wubben heeft ons als voornaamste erfgenaam aangewezen.’*

Hoe hoog het bedrag is, weet Keij niet precies: een gedeelte van het onroerend goed is nog niet verkocht. Wel gaat het om een bedrag dat voor Nijmeegse begrippen groot zal zijn. Uit de nalatenschap wordt het Wubbenfonds opgericht, om minder draagkrachtige studenten toch te laten studeren aan de universiteit. ‘Zelf werd Wubben in zijn jeugd ook met beurzen geholpen om door zijn studiejaren heen te komen. Op deze manier biedt hij een kans aan een volgende generatie.’

Ook UvA-alumna Trudie Vervoort-Jaarsma heeft met haar erfenis veel impact voor studenten. De vroegere psychologiestudente die in 2015 op 86-jarige leeftijd overleed, liet de universiteit als enige erfgename ruim 4 miljoen euro na: een van de hoogste bedragen die een particulier ooit aan een Nederlandse universiteit vermaakte. Voor de universiteit kwam de erfenis onverwacht. Wever herinnert zich het moment nog goed. ‘We waren compleet verrast toen de notaris belde.’

Doelstellingen

Het is ongebruikelijk dat zulke grote schenkingen gedaan worden zonder dat er contact over is geweest met de universiteit, benadrukt Wever. ‘Gelukkig was dit testament opgemaakt door een notaris met wie wij veel samenwerken, hij kent onze procedure.’ Voor alle drie de geïnterviewde universiteiten geldt: de erfenis moet besteed worden aan doelstellingen die passen bij de universiteit. Wever: ‘Onze zusteruniversiteit in Oxford kreeg ooit veel geld aangeboden om een vlindertuin te bouwen.’ Niet passend bij waar de universiteit voor staat, vertelt Wever. ‘Dat geld is dan ook afgewezen.’

Wel kunnen donateurs er soms voor kiezen een doelstelling te steunen waarmee ze zich verbonden voelen. Zo is een deel van de erfenis van Vervoort-Jaarsma gereserveerd voor onderzoek bij de faculteit Rechten. Haar moeder was een van de eerste vrouwelijke juristen in het voormalige Nederlands-Indië. ‘Door de rechtenfaculteit te steunen, heeft zij impact op iets wat een deel van haar leven was. Voor veel donateurs is dat belangrijk,’ aldus Wever. Keij werd laatst gebeld door een dame die 100.000 euro wilde nalaten aan een specifieke hoogleraar die onderzoek deed naar een bepaalde ziekte. ‘Haar moeder was aan de gevolgen van die ziekte overleden en zelf leed zij er ook aan.’

Doelstellingen liggen vaak in het verlengde van het verbeteren van het onderwijs, het bevorderen van onderzoek of het mogelijk maken van reizen of studiebeurzen. Maar de UvA heeft bijvoorbeeld ook de grootste collectie Joodse handschriften en oude drukken op het Europese vasteland, de Bibliotheca Rosenthaliana. Voor Visser van Nyenrode gelden extra strenge doelstellingen. ‘Als iemand ons geld wil nalaten voor kankeronderzoek, zullen we dat niet aannemen.’

Alumni

Dat dat soort vragen soms toch bij hen terechtkomt, is omdat veel mensen die willen nalaten zelf alumnus zijn. Dat maakt de gulle gevers aan universitaire instellingen anders dan die van bijvoorbeeld goede doelen. ‘Bij Cliniclowns waren de mensen die nalieten vaak bij ons onbekende oudere dames zonder kinderen. Bij Nyenrode gaat het echt om mensen die een band met ons hebben,’ aldus Visser.

Keij ziet eenzelfde tendens. ‘De donateur van tegenwoordig geeft niet zomaar een blanco cheque, die zoekt verbinding met het onderwerp.’ Ook de actualiteit speelt een rol bij keuzes. Steeds populairder is het fonds voor studiehulp aan vluchtelingen. Een goed initiatief, vindt Wever van de UvA. Toch drukt ze mensen op het hart om niet té specifiek te zijn in de eisen die ze stellen aan hun schenking of aan hun fonds. ‘We hebben via de rechter een fonds om moeten zetten dat in 1909 was opgericht met als doel protestantse meisjes geneeskunde te laten studeren. Uit dat fonds konden we bijna niemand meer financieren.’

Om die reden is voorlichting aan potentiële nalaters essentieel. ‘Er moet een vertrouwensband ontstaan tussen universiteit en nalater,’ benadrukt Visser, ‘zodat je het gesprek aan kunt gaan over de mogelijkheden.’ Keij wil informatiesessies gaan organiseren. ‘We kunnen bijvoorbeeld alumni gericht uitnodigen en een alumnus-notaris langs laten komen om vragen te beantwoorden. Veel ouderen zijn geïnteresseerd. Aan ons de taak om informatie te verstrekken, zonder al te opdringerig te worden.’

*Voetnoot
Dit artikel is op donderdag 7 december 2017 aangepast. In de eerdere versie van dit artikel werd de heer Theodoor Wubben (1936-2016) verward met de ondernemer Theo Wubben.

 

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

De erfenis als groots gebaar

Grote kans dat u weleens geld doneert. Bijna 1 procent van het bruto binnenlands product, opgeteld 5,7 miljard euro, wordt door Nederlanders jaarlijks weggegeven. Steeds vaker gaat dat doneren via het testament. Een op de vijfentwintig Nederlanders neemt een charitatieve instelling in zijn wilsbeschikking op. Omdat dat aandeel groeit, portretteert TerZake vijf nalaters, die uitleggen … Continued

Lees verder

Nalaten volgens plan

Bij afwezigheid van een testament bepaalt de wet waar uw bezittingen na uw overlijden terechtkomen. Het vermogen, de boedel en een eventueel eigen bedrijf. Maar sluit dat wel aan bij uw wensen? Met de juiste strategie bepaalt u zelf wat er met uw nalatenschap gebeurt. Als u zelf niet regelt hoe uw nalatenschap moet worden … Continued

Lees verder

Cultureel erfgoed

Waar cultuur ooit onder aan het lijstje met goede doelen bungelde, is het geven om cultureel leven nu sterk in opmars. Het Prins Bernhard Cultuurfonds is blij met deze ontwikkeling. ‘Cultuur draagt bij aan de maatschappij.’ Door de bezuinigingen van het afgelopen decennium, die met name de culturele sector hard hebben getroffen, beseffen mensen dat … Continued

Lees verder

Stimulans voor goede doelen

Met het predicaat ‘Erkend Goed Doel’ is voor de maatschappij in één oogopslag duidelijk dat een goed doel aan strenge kwaliteitseisen voldoet. In Nederland zijn nu meer dan vijfhonderd erkende goede doelen en staat ruim tachtig procent van het geefgeld aan maatschappelijke doelen onder toezicht van het CBF. Sinds 1997 kunnen fondsenwervende organisaties zich laten … Continued

Lees verder

Tips van kenners

Het kan een flinke duit schelen als erflaters nadenken hoe zij de belastingdienst minimaal laten meeprofiteren van de erfenis. Bij de berekening van erfbelasting over onroerend goed is de WOZwaarde — minus de hypotheekschuld — het uitgangspunt. Bij een erfenis hebben kinderen dit jaar en vrijstelling van 20.209 euro. Tot een bedrag van 122.269 euro … Continued

Lees verder

Hoe houden we het huis in de familie

Een huis op Texel, een boerderij in Zeeland of een villa aan het water. Veel families koesteren de wens om het ouderlijk huis of de vakantiewoning te behouden voor de volgende generatie. Hoe laat je onroerend goed verstandig na? Als kind bracht Egbert van Veldhuizen (74) fijne vakanties door op het familielandgoed Adderhorst, in het … Continued

Lees verder

‘Zorgen voor mensen zit ons in het bloed’

De Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij zit diep in het hart van veel donateurs. Een toenemend aantal neemt dit goede doel ook op in het testament of vraagt de organisatie zelfs de hele nalatenschap af te wikkelen. ‘Wij kunnen alles regelen, zorgen voor mensen zit ons in het bloed,’ zegt KNRM-executeur Cees Prins. Zo’n tweeduizend keer … Continued

Lees verder

Hulp van deur tot deur

Er gaat wereldwijd veel geld om in ontwikkelingssamenwerking. Maar hoe werken hulporganisaties nu lokaal? Renske Feikema ging met Mensen met een Missie op reis om Boliviaanse projecten te bezoeken. Doneren brengt onzekerheid met zich mee. Van misstanden duizenden kilometers verderop is soms moeilijk een voorstelling te maken. Daarbij komt de vraag of gedoneerd geld wel … Continued

Lees verder

Een wereld van verschil

Ontwikkelingsorganisatie Simavi werkt sinds 1925 aan basisvoorzieningen in ontwikkelingslanden: schoon water, toiletten, zeep en maandverband. Dat resulteert in verbetering van veel levens, vooral die van meisjes en vrouwen. Grace is 14 en woont in een dorpje in Tanzania. Ze deed het goed op school. Tot een half jaar geleden. Toen werd ze voor het eerst … Continued

Lees verder