Er hangt iets interessants in de lucht

Astma is niet te genezen. Maar wellicht wél te voorkomen. Het Longfonds bundelt daarvoor de krachten van onderzoekers uit vijf landen. De oplossingen komen uit onverwachte hoeken: van zo min mogelijk bewerkte melk tot boerderijstof en parasitaire wormen.

Of plattelandslucht gezond is voor een mens, daarover lopen de meningen uiteen. Het stof dat in stallen hangt, de hogere concentraties van allerlei bacteriën op de boerderij en niet-gepasteuriseerde koemelk zijn niet per se een hygiënische cocktail. Maar ze helpen wel het afweersysteem van jonge kinderen te trainen. ‘Ons afweersysteem is gemaakt om ziekteverwekkers – die binnenkomen via de longen, onze huid en ons maag-darmsysteem – buiten te houden of te verdringen’, vertelt onderzoeker dr. Hermelijn Smits (47). ‘Maar je wilt voorkomen dat het tegen elke lichaamsvreemde stof met grof geschut tekeergaat. Om immuuntolerantie op te bouwen, is het van belang het afweersysteem in de eerste levensjaren veel oefenmateriaal aan te bieden. Zo leert het wanneer het wel of niet in werking moet treden.’

Gezonde buitenlucht

Astma is een “multifactoriële” ziekte. Dat betekent dat verschillende factoren een rol spelen, waaronder erfelijkheid, luchtweginfecties en allergie. Die factoren verklaren echter niet waarom het aantal patiënten de laatste decennia zo sterk toeneemt. En: niet overal. ‘Er zijn wereldwijd grote verschillen in hoe vaak astma voorkomt’, vertelt Smits. ‘Dat is een goed vertrekpunt om te kijken of omgevingsfactoren van invloed zijn op astma.’ Twee belangrijke aanwijzingen maken duidelijk dat het platteland een gunstige invloed heeft op bescherming tegen astma. ‘In traditionele landbouwgemeenschappen, zoals bij de Amish in de Verenigde Staten en in kleine familieboerderijdorpen in Duitsland en Zwitserland, komt astma nauwelijks voor. Tegelijkertijd is er juist een grote toename te zien in gebieden met veel verstedelijking.’

Het leven is goed op de boerderij – ook voor de luchtwegen

Bescherming tegen ziekte

Grote studies onderschrijven het verband tussen omgeving, afweersysteem en de kwetsbaarheid voor astma en allergieën. ‘Zo blijkt dat kinderen die in het eerste levensjaar veel in de stal komen, aantoonbaar minder astma en allergieën hebben’, vertelt Smits. Een ander onderzoek laat hetzelfde effect zien bij kinderen die na de borstvoedingsperiode onbewerkte koemelk te drinken krijgen. ‘Die onbewerkte koemelk heeft een gunstige invloed op het opvoeden van het afweersysteem en de samenstelling van de micro-organismen in de darmen, ook wel commensalen genoemd. Kinderen die daar op een natuurlijke manier aan worden blootgesteld, blijken beter beschermd. Helaas neemt het aantal en de diversiteit van commensalen in het lichaam in stedelijke gebieden juist af. Dat bracht ons op het idee om te onderzoeken of er manieren zijn waarop we het afweersysteem toch kunnen versterken.”

Kinderen in steden bouwen minder natuurlijke weerstand op. De uitdaging is hun afweersysteem te trainen’

Het Longfonds bracht onderzoeksgroepen uit vijf landen bijeen die zich met dit onderwerp bezighouden in het Longfonds Accelerateprogramma (zie ‘Van onderzoek naar business case’). Het consortium A World Without Asthma, geleid door Smits, heeft tot doel om vóór het jaar 2024 preventie mogelijk te maken met een product dat ouders laagdrempelig kunnen verkrijgen voor hun baby of dreumes. Om niet op één paard te wedden, onderzoekt het consortium verschillende routes.

Babymelkpoeder

De eerste methode is het preventieve effect van onbewerkte boerderijmelk. Smits: ‘We hebben een speciaal babymelkpoeder gemaakt van onbewerkte melk waar de schadelijke bacteriën uit gehaald zijn. Dat wordt nu getest in een groep van 2.700 Duitse kinderen vanaf zes maanden tot hun derde verjaardag. De ene helft krijgt het speciale melkpoeder, de andere helft krijgt gewone melk. Als de kinderen vijf jaar zijn, kijken de onderzoekers hoeveel kinderen astma hebben ontwikkeld, en of dat significant minder is in de groep die het melkpoeder heeft gehad. Dan kunnen we ook met zekerheid iets zeggen over het positieve effect van het babymelkpoeder.’

Speciaal babymelkpoeder kan een eenvoudige oplossing zijn om kinderen al vroeg te beschermen tegen astma’

Niet voor alle kinderen zal de boerderijmelk voldoende zijn om astma te voorkomen. Sommigen lopen, bijvoorbeeld doordat astma al in de familie voorkomt, een hoger risico. Smits werkt daarom met haar onderzoeksgroep in Leiden aan een diagnostische test die al in de babytijd kan aangeven welke kinderen baat hebben bij aanvullende therapieën. ‘Deze voorspellende test werkt via genexpressie. Door te kijken naar hoe de genen reageren, kunnen we inschatten of de boerderijmelk gaat helpen of dat een kind extra ondersteuning nodig heeft.’

Dr. Hermelijn Smits: ’Onbewerkte koemelk heeft een gunstige invloed op het afweersysteem’

Synthetisch medicijn

Boerderijstof zou voor die ondersteuning in aanmerking kunnen komen. ‘Uit onderzoek weten we dat kinderen die op een boerderij opgroeien, aanmerkelijk minder ernstige luchtweginfecties hebben in hun eerste levensjaar. En daardoor is de kans weer lager om later astma te ontwikkelen. Er hangt dus iets interessants in de lucht’, lacht Smits. ‘We weten echter nog niet wat het mechanisme is dat leidt tot dit beschermende effect. Als we dat blootleggen, kunnen we bepaalde delen van boerderijstof synthetisch namaken. Het is natuurlijk niet mogelijk om allemaal weer op de boerderij te gaan wonen. Maar als we de stof kunnen destilleren die het beschermende effect geeft, kunnen we die wel gaan aanbieden.’

Darmflora

Andere routes staan nog in de kinderschoenen. Zo vindt er onderzoek plaats naar de effecten van een aangepast vezelrijk dieet op de relatie tussen darmflora en gezonde longen. En dan zijn er nog de parasitaire wormen. ‘Ook hier weten we uit onderzoek dat wormen – die vroeger altijd in onze darmflora aanwezig waren – gunstige effecten hebben op het immuunsysteem en op weefselcellen in de longen’, legt Smits uit. ‘Daarom vindt er nu fundamenteel onderzoek plaats, dat wil zeggen nog niet op mensen, om te kijken of parasitaire wormen ook effect kunnen hebben bij het voorkomen van astma.’

Hermelijn Smits is ervan overtuigd dat het consortium de komende jaren grote vooruitgang zal boeken. ‘Het Longfonds wil de vertaalslag maken van onderzoeksresultaten naar concrete toepassingen in de praktijk. Dat heet translationeel onderzoek. Alles is gericht op het beschermen van jonge kinderen tegen de ontwikkeling van astma. Dat is een gedurfde aanpak, waar ik in geloof.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Nieronderzoek 3.0

Nieuwe nieren bouwen en beschadigde nieren repareren. Nu nog toekomstmuziek, maar deze vorm van regeneratieve geneeskunde kan straks een oplossing zijn voor nierfalen. Als het aan een groep onderzoekers ligt, krijgen nierpatiënten een nier op maat, van lichaamseigen cellen. Artsen die op dit moment nierpatiënten willen helpen, kunnen weinig meer dan symptomen bestrijden en behandelen … Continued

Lees verder

‘Een radicale verandering voor de gezondheidszorg’

Internist-nefroloog prof. dr. Ton Rabelink van het Leids Universitair Medisch Centrum voert het onderzoek naar deze innovatieve techniek aan. Hij is enthousiast over de perspectieven. Wat is de potentie van regeneratieve geneeskunde? ‘Mensen worden ouder en hebben soms zes tot zeven ziektes tegelijk. Dat maakt de behandeling van ziekten complex en duur voor de maatschappij. … Continued

Lees verder

Blussen en bijscholen

Brandweerkorps Amsterdam-Amstelland pioniert met een uniek tweede-loopbaanbeleid, waar menig bedrijf van kan leren. Werknemers worden opgeleid of gecoacht naar een nieuw beroep, om te voorkomen dat ze aan het einde van hun termijn zonder werk komen te zitten. Kapper, kunstschilder, jurist, muskusrattenbestrijder, bouwkundige, skileraar en duikinstructeur. Het is maar een greep uit de beroepen en … Continued

Lees verder

‘Van onderzoek naar business case’

Patiënten willen toegankelijke en effectieve oplossingen voor hun longziekte. Het Longfonds besloot niet te wachten maar zelf de regie ter hand te nemen. Volgens directeur Michael Rutgers moet het ‘sneller, met meer resultaten, op kortere termijn’. ‘Het Longfonds vertegenwoordigt meer dan een miljoen mensen met een longziekte, dus we weten wat er speelt’, vertelt directeur … Continued

Lees verder

Net zo effectief, maar een stuk goedkoper

Oncologische geneesmiddelen zijn steeds effectiever. Maar ze zijn ook duurder, en worden vaker in combinatie voorgeschreven door artsen. Gelukkig zijn er goedkope alternatieven – zoals biosimilars. Is dit een revolutie in de oncologie? Wat zijn biosimilars? Een biosimilar is een gelijkwaardige kopie van een innovatief biologisch geneesmiddel (biological genaamd). Net als generieke geneesmiddelen heeft een … Continued

Lees verder