Een groot gebaar in 6 wenken

De bouw van het Concertgebouw en de aanleg van het Vondelpark werden ermee gefinancierd, maar ook een muziekfestival en het onderzoek naar cellen die bijdragen aan de genezing van acute leukemie. Dankzij de schenkingen en nalatenschappen van particulieren komen al eeuwenlang bijzondere resultaten tot stand. Zes tips voor de hedendaagse mecenas.

Bij de anonieme gever moet de euforie groot zijn geweest toen de eerste stappen werden gezet in de genezing van acute leukemie – mede dankzij zíjn gift. De ontdekking van speciale cellen die antistoffen maken tegen leukemie kan op termijn een therapie opleveren tegen deze levensbedreigende ziekte van het beenmerg. Het experimentele medische onderzoek was alleen mogelijk dankzij donateurs.

De schenking door de anonieme mecenas van circa 300.000 euro maakte uitvoerig onderzoek mogelijk in een biotech-lab, een spin-off van het AMC in Amsterdam. Mecenas worden ze genoemd sinds de Romeinse tijd; particulieren die geld en middelen steken in de bescherming en financiële begunstiging van kunsten en wetenschappen. Bij leven, of door geld na te laten. Naamgever van het mecenaat Gaius Cilnius Maecenas (70–8 v. Chr.) betaalde dichters om de lof van zijn vriend, keizer Octavianus Augustus te bezingen. Dat leverde hem invloed en prestige op in hoge kringen. Voor de mecenas van nu is er keuze te over.

1) Denk groot, begin klein

Het mecenaat kenmerkt zich door het grootse gebaar. Toch adviseert Jasmijn Melse (39), hoofd Filantropie Advies van ABN AMRO MeesPierson, vermogende klanten om klein te beginnen. ‘Neem de tijd om je te oriënteren’, zegt ze. ‘Spreek met diverse partijen en leer de organisaties en de mensen kennen.’

Vermogende particulieren zijn soms geneigd de financiële steun direct groot aan te pakken. Zeker als het gaat om een doel dat hen na aan het hart ligt, bijvoorbeeld na een levensbedreigende ziekte in de familie. De teleurstelling is dan echter groot als de verwachtingen niet worden ingelost, weet Melse. ‘Start met een klein bedrag en leer meer over de oplossing voor het probleem. Als het bevalt, kun je altijd nog besluiten een groter bedrag te geven.’

2) Vergroot de impact

De mecenas wil met zijn gift het verschil maken. Die beoogde impact is een bruikbare leidraad bij de selectie van een doel. De projecten die het meeste tot de verbeelding spreken zijn niet vanzelfsprekend die met de meeste impact. Melse: ‘Nu is er veel aandacht voor de restauratie van de Nachtwacht, maar misschien kun je meer betekenen voor de kunst door een opleiding tot restaurateur voor jongeren mogelijk te maken.’ De focus op impact maakt ook het belang van samenwerking helder. Bijvoorbeeld met ervaren mecenassen en bestaande goede doelen. Die laatste kunnen helpen bij de keuze van projecten, zodat de gever meelift op de kennis en structuur van de organisatie. Veel goede doelen presenteren projecten op verzoek, inclusief informatie over de beoogde impact. Zo koos een vermogende Rotterdamse familie die anoniem wil blijven voor een financiële bijdrage aan een duiker en een watermolen op het natuureiland Tiengemeten, in samenwerking met Natuurmonumenten. De duiker – een betonnen buis – is weinig inspirerend, maar zorgt er wél voor dat het waterpeil in balans blijft. Dat is cruciaal voor bedreigde vogelsoorten als de tureluur en grutto, die nu aantoonbaar vaker neerstrijken en broeden in de polder.

3) Durf risico te nemen

De moderne mecenas moet vooral ook risico’s durven nemen, benadrukt Melse. Juist dan ontstaan bijzondere initiatieven. ‘Een particuliere gever kan de aankoop van een kunstwerk door een museum financieren, maar een bijdrage voor de verhuizing van de museumwinkel kan een al even grote impact hebben. Een praktijkvoorbeeld liet zien dat de verkoop met 30 procent steeg, nadat de winkel buiten de ingang van het museum was geplaatst. Die inkomsten kunnen weer worden gebruikt voor de aankoop van kunstwerken.’

Een goed plan start altijd met het inventariseren van de behoefte. ‘Kijk wat anderen al doen, wat mensen nodig hebben en waar je als mecenas het grootste verschil kunt maken.’ En de mecenas die geen bestaande structuur vindt voor zijn doel, bedenkt er gewoon zelf een. Zo bedacht en steunt Robert Korstanje (46) het Fortarock festival, dat zijn favoriete muziekgenre, metal, een podium geeft. ‘Metal-mecenas’ Korstanje is afkomstig uit een ondernemersfamilie in de verpakkingsindustrie en zet zijn vermogen in om jonge bands een podium te geven.

4) Maak goede afspraken

Hoewel aan een gift in theorie geen tegenprestatie is verbonden, is de praktijk anders. Voor hedendaagse gevers kan het fijn zijn door een gift nieuwe contacten te leggen. Of te worden uitgenodigd voor bijeenkomsten. Gever en begunstigde doen er goed aan wederzijdse verwachtingen uit te spreken. Melse: ‘Spreek bijvoorbeeld af hoe je op de hoogte gehouden wilt worden. Wil je als donateur van een muziekgezelschap alleen de nieuwsbrief ontvangen of ook uitgenodigd worden voor concerten?’

Als de gever onbekend wil blijven

Veel Nederlandse gevers willen graag anoniem blijven. Openbaarmaking wordt vaak beschouwd als niet chique en als schending van de privacy. Wie prijs stelt op zijn privacy moet daar wel vooraf goede afspraken over maken.

 

Bijvoorbeeld over vermelding in het jaarverslag van een goed doel. In plaats van de naam van de gever, wordt daar dan ‘anonieme gift’ vermeld. Denk ook over de fotografie tijdens bijeenkomsten, het komt voor dat anonieme gevers toch onbedoeld op foto’s van een evenement terechtkomen. De afspraak dat slechts enkele medewerkers inzage hebben in de bijzondere gift en de gegevens van de mecenas kan ook verstandig zijn.

Ervaren mecenassen verbinden vaak voorwaarden aan hun gift, bijvoorbeeld om de impact ervan te vergroten. Kennisdeling is zo’n voorwaarde. Vergeet ook niet om de gemaakte afspraken tussentijds te bespreken. Dat verhoogt de impact en voorkomt problemen zoals die zijn ontstaan tussen museum Boijmans Van Beuningen en zijn vaste particuliere gever, de ondernemersfamilie Van der Vorm. Door een verschil van inzicht over de invloed van de gever op de geplande verbouwingen van het museum staakte de familie zijn financiële steun, meldde de Volkskrant eerder dit jaar.

5) Bedenk een exit-strategie

Door een gift of nalatenschap kan de mecenas nog vele jaren daarna impact hebben. Maar wanneer is het doel bereikt? Denk daar al bij de start over na. Bereid je ook voor op een overdracht: wie kan het stokje overnemen? Die visie dwingt de gever na te denken over de toekomstbestendigheid van zijn gift, weet Melse. ‘Bijvoorbeeld door zich bij de financiering van het werk van een wetenschapper af te vragen hoe deze zijn werk in de toekomst kan voortzetten. Stimuleer je dat door je eigen netwerk in te zetten? Of geef je het onderzoeksteam tijd om andere fondsen te werven?’

6) Start tijdig

Sommige mecenassen worden pas bekend als na hun overlijden de nalatenschap een grote gift prijsgeeft. Een mooi gebaar, maar ook een beetje zonde. Immers, met warme hand schenken geeft nu al plezier en voldoening. En kan bovendien obstakels voorkomen, weet Melse. ‘Een kunstverzamelaar liet een aantal gewilde en kostbare werken na aan een museum. In het testament was opgenomen dat deze in de vaste collectie moesten worden opgenomen. Het museum kon de nalatenschap daardoor niet aanvaarden; het werkt altijd met wisselende tentoonstellingen. Heel erg jammer. Was er vooraf contact geweest tussen gever en het begunstigde museum, dan waren ze daar vast uit gekomen.’

 

TerZake is een bijlage van New Skool Studio en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

De personal touch van de KNRM

Uit bewondering voor moedige reddingacties op zee of vanwege een passie voor varen steunen ruim 98.000 Nederlanders de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM). Niet alleen bij leven; menig donateur neemt de Reddingmaatschappij ook op in het testament. De KNRM investeert in een warme relatie met haar schenkers en gaat daarbij net een stapje verder. Paul … Continued

Lees verder

‘Aan de basis van een schenking ligt een goed gesprek’

De impact van een nierziekte is enorm. Particuliere schenkers helpen de Nierstichting om nierschade te voorkomen, genezing dichterbij te brengen en het leven van patiënten draaglijker te maken. Gezonde nieren zijn van levensbelang. In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Zo’n 40 procent is zich hiervan niet bewust. Klachten openbaren zich pas in een … Continued

Lees verder

‘Ik steun graag verrassende initiatieven’

Toen de man van Ieke Frankenmolen (69) in 1999 bij een verkeersongeluk om het leven kwam, schonk ze een deel van zijn nalatenschap aan het Prins Bernhard Cultuurfonds. ‘Samen beslissen we welke initiatieven een bijdrage krijgen uit het Ted Schutten Fonds.’ ‘Na het overlijden van mijn man kreeg ik een groot bedrag uitgekeerd. Ook ontving … Continued

Lees verder