Spookdorp voor een prikkie

Verspreid over Europa liggen duizenden verlaten plekken die voor een spotprijs te koop zijn. Althans, zo lijkt het. Maar wat kost het nou écht? Eigenaren van spookdorpen vertellen.

Wie belt met Leonard Crijns (30) mag hopen dat het niet te bewolkt is in het Italiaanse bergdorpje Borgo di Gello, op een uur rijden van Florence. ‘Dan heb ik minder bereik en kan de verbinding wegvallen’, vertelt Crijns, een van de oprichters van Novanta, een hotel dat het gehele dorp in beslag neemt. Breekt de zon eenmaal door in het Toscaanse dorpje van zestien huizen, een kerk en een voormalige school, dan is het volgens Crijns een van de mooiste plekken op aarde. ‘Als je van de geplaveide weg af bent rijd je nog vijf kilometer de helling op, tot je ons dorp ziet liggen.’

Pop-uphotel

Vijf jaar geleden begon het allemaal. Net afgestudeerd aan de Hotelschool werd hij door een kennis, Igor Sancisi, gevraagd of hij zin had in een avontuur. Sancisi had een verlaten dorp in Toscane gevonden waar de eigenaar vanaf wilde. Om de verkoop te stimuleren, wilde hij een zomer lang een pop-uphotel beginnen, om publiek te trekken en foto’s te maken die de potentie ervan in beeld zouden brengen. ‘Ik wilde eigenlijk niet de hotellerie in en had me al ingeschreven voor een master, maar een tijdelijk zomeravontuur in het buitenland leek me eigenlijk best leuk.’

Veel ruïnes zijn voor het symbolische bedrag van één euro te koop

Crijns en drie anderen openden hotel Novanta in de zomer van 2013. ‘We vroegen friends, family en fools of ze voor duizend euro een week wilden komen slapen. Dan hoefden we niet te investeren.’ Ze hadden geluk: een van de huizen met zeven kamers was bewoonbaar. Daar konden de gasten terecht. ‘De aanschaf betrof vooral matrassen en nog zo wat spullen om een hotel te beginnen. Op die manier hielden we een zomer lang het verlaten bergdorp levend.’

Buitenlandse avonturiers

Zoals Borgo di Gello bestaan er veel spookdorpen in Europa: plekken waar de bewoners lange tijd geleden zijn weggetrokken en hooguit nog enkele ouderen hun laatste dagen slijten. Om te voorkomen dat de dorpen vervallen, wordt naar noodmaatregelen gegrepen. Zo doen burgemeesters oproepen om de ruïnes voor het symbolische bedrag van één euro te kopen. Ook zijn er subsidies mogelijk voor jonge mensen om naar het platteland te trekken.

Borgo di Gello, verstopt in de Toscaanse
heuvels, werd door drie Nederlanders
opgeknapt tot een hotelaccommodatie

Deze maatregelen slaan vooral aan bij buitenlandse avonturiers die op zoek zijn naar een nieuw bestaan. ‘Ik zie ontzettend veel Amerikanen, maar ook Engelsen, Nederlanders en Duitsers die een vervallen huis of een heel dorp willen aanschaffen’, vertelt gepensioneerd makelaar Mark Adkinson (66), die in de Spaanse streek Galicië tot voor kort huizen aan de man bracht.

De regio in Spanje kent een heleboel van dergelijke spookdorpen. Adkinson: ‘Hier woont een honderdtal mensen, het overgrote deel daarvan is boven de 100 jaar.’ De reden van de leegloop is vaak werkgerelateerd, zo ook in het Italiaanse Borgo di Gello. Leonard Crijns: ‘Oorspronkelijk gebouwd voor boeren, was er steeds minder werk door de komst van de tractor. In één klap werd het werk van tien man en evenzoveel ossen en paarden door een machine gedaan. Daardoor liep het dorp leeg, tot er uiteindelijk niemand meer over was.’

Bestemmingsplan

Dat de huizen leegstaan, betekent overigens niet dat er geen eigenaren meer zijn, weet Adkinson. ‘Zoek daarom altijd een goede makelaar in de regio die weet wie de huidige eigenaar is. Veel bewoners zijn hun geluk elders gaan zoeken, zonder de huizen te verkopen. Die kunnen ieder moment weer op de stoep staan om hun huis terug te vorderen, in het ergste geval nadat jij het verbouwd hebt.’

We bezochten een vervallen huis. Mijn vrouw zag een ravage. Ik zag een prachtige kans

Wie een dergelijk avontuur ziet zitten, moet volgens Adkinson van tevoren goed nadenken over het bestemmingsplan. ‘De huizen in deze dorpen zijn veelal ruïnes, maar kunnen niet zomaar gesloopt worden. Je zult moeten werken met wat je hebt.’ Dat vraagt om wat voor verbeeldingsvermogen, erkent hij. ‘Veel huizen zijn vervallen. Daken met enorme gaten en vloeren die er net zo bijliggen als de straat’, somt Adkinson op. Zelf woont hij in Galicië, in het noordwesten van Spanje, in het voormalige huis van de chauffeur van de Spaanse dictator Franco. ‘Toen ik samen met mijn vrouw kwam kijken, zag zij vooral spinrag en rotzooi. Ik zag een prachtige kans.’

Subsidies

Ze kochten het huis voor vijfduizend euro, maar de renovatiekosten kwamen uiteindelijk neer op 80.000 euro. Die kosten drukte hij nog door alle verbouwingen samen met zijn vrouw uit te voeren. ‘Maar met een aannemer lopen de kosten nog verder op, tot zo’n vijfhonderd euro per vierkante meter.’ Het beeld van het spookdorp van één euro wil hij graag weerleggen. ‘Natuurlijk, je koopt hier een dorp voor de prijs van een Amsterdamse bezemkast, maar je moet zeker niet onderschatten hoeveel werk het is.’

Verlaten dorpen als monument

In Frankrijk worden enkele spookdorpen gebruikt als monument ter herinnering aan de twee wereldoorlogen. Tijdens de Slag om Verdun, in het noordoosten van Frankrijk, werden negen dorpen volledig verwoest. Zes daarvan zijn nooit herbouwd en dienen nu als monument voor de Eerste Wereldoorlog. In Oradour-sur-Glane, midden Frankrijk, vond tijdens de Tweede Wereldoorlog een van de bloedigste aanvallen op burgers plaats: in drie uur tijd werden 642 mensen vermoord. Een deel van het dorp is als ruïne achtergebleven.

Wel kent Galicië subsidies om het nieuwe inwoners financieel aantrekkelijk te maken. Mensen tot 36 jaar worden vrijgesteld van een groot deel van de gemeentelijke belastingen. En wie er een bedrijf begint kan een subsidie van 40 procent van de eerste jaaromzet krijgen zonder deze terug te hoeven betalen. ‘Ook zijn er subsidies voor de verbouwing van je huis.’ Toch merkt Adkinson dat veel buitenlanders huiverig zijn als het gaat om subsidies. ‘Nederland kent een makkelijk systeem daarvoor, Zuid-Europese landen staan bekend om hun traagheid van bestuurlijke organen. Mensen verwachten daarmee veel problemen.’

Lange-termijnplan

Ook Crijns en zijn drie compagnons besloten het pop-uphotel op eigen financiële kracht te starten. ‘Door de tijdelijke aard wilden we de eerste zomer geen geld investeren, maar de reacties waren zo overweldigend dat we besloten om het een tweede zomer te gebruiken.’ Naast de gezelligheid en warme gesprekken in het rustige dorp, brachten de gasten iets anders belangrijks mee: investeringen. ‘Maar daartegenover stond wel de eis van een plan voor de lange termijn.’

En dus werd Novanta (Italiaans voor negentig, het aantal dagen dat het hotel officieel open zou blijven) alsnog een permanent hotel. ‘Iedere zomer wonen we hier en brengen we tijd door met de gasten. In de winter wonen we in Nederland om geld te verdienen.’ Toen het hotel niet langer tijdelijk was, liep Crijns tegen de belemmeringen van het dorp op. ‘Zaken waar we eerst onze ogen nog voor konden sluiten, moesten nu aangepakt worden. Zoals de verbouwing van alle panden, verharding van de weg naar het dorp en renovatie van de riolering. Het dorp leefde op bergwater, dus in droge jaren moet het water beter opgeslagen worden.’ Ook voor Crijns bleven de kosten dus niet beperkt tot die ene euro. ‘Inmiddels gaat het om een getal met zes nullen. We zoeken naar steeds meer investeerders.’

Bruiloften en partijen

Ook het Hongaarse dorpje Bedepuszta, waar Elroy Thummler (51) in 2003 een huis kocht, kende dergelijke obstakels. ‘Mijn huis was een van de weinige met een beerput, de overige twintig huizen hadden alleen elektriciteit.’ Toch besloot hij om het hele dorp op te kopen en er een evenementenlocatie van te maken. ‘Voor bruiloften en evenementen, concerten en voor bedrijfsuitjes.’

Er was één probleem: het dorp werd bewoond door veertig zigeuners die wel bereid waren te verhuizen, maar uitgekocht moesten worden. ‘Dat kostte me zeven jaar en een heleboel geld, maar uiteindelijk kreeg ik het gehele dorp in handen: twintig huizen, een schooltje en een bar.’ Daar woont Thummler nu de helft van het jaar. Enerzijds om zijn eigen muzikale evenementen te organiseren, anderzijds om Sziget te promoten. Dat muziekfestival wordt jaarlijks gehouden in Boedapest. De rest van het jaar woont hij samen met zijn vrouw in Amsterdam. ‘Al zijn we wel van plan om ons op den duur permanent in Hongarije te vestigen.’

Ken de cultuur

Wie ook het plan heeft om een dorp te kopen, adviseert Thummler een plaatselijke bewoner in de arm te nemen. Die kan bemiddelen of je wegwijs maken in de lokale cultuur. ‘Een Hongaarse vriend vertelde mij dat ik degene die ik uitkocht geen geld moest betalen, maar juist een huis voor hem moest kopen. Weet je dat niet, dan kan dat cultuurverschil je behoorlijk opbreken.’

Ongeveer 1,5 miljoen euro zit er inmiddels in het Hongaarse bergdorpje. Thummler somt op: ‘Nieuwe daken, nieuwe vloeren, internet, waterleidingen, riolering en betere elektriciteit. Alles moest op de schop. Maar inmiddels zijn de eerste bruiloften georganiseerd en is softwarebedrijf WeTransfer hier met 150 medewerkers geweest om te proefhuren. Van de ravage die het oorspronkelijk was, is weinig meer te zien.’

Romantiek

Ook Novanta heeft inmiddels de eerste bruiloft achter de rug. Bedrijven melden zich om enige tijd in het buitenland te kunnen werken. ‘Veel mensen zien dit als de ideale tegenhanger van de drukte in de stad waar ze leven. Ook is het de ideale manier om het echte Italië te leren kennen’, aldus Crijns. Adkinson ziet nog een andere reden waarom mensen graag verhuizen. ‘Het is typisch iets wat mensen op hun verlanglijstje hebben staan: alles achter je laten en vertrekken naar een plek waar alles anders is. Bij een verlaten dorp hebben mensen al gauw een geromantiseerd beeld. Maar dan kom je van een koude kermis thuis.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Goudmijn in de bergen

Voor wintersporters is een chalet, appartement of villa in de Oostenrijkse Alpen de ideale combinatie van vakantieplezier én investeren met rendement. Maar let op: zonder de juiste kennis wordt de weg naar de perfecte tweede woning een buckelpiste. Über-gemütlich zijn de knusse bergdorpjes. Hartjes op de voordeuren met ‘herzlich willkommen’, kleine speciaalzaken met mooie etalages … Continued

Lees verder

Uw fiscaal vakantieparadijs

Een vakantiewoning is een aantrekkelijk bezit. Zeker als inkomsten uit verhuur een deel van uw kosten dekken. Zorg wel dat u de financiële en fiscale gevolgen kent, adviseren experts. Wie niet oplet krijgt de fiscus op bezoek. Vier tips. Een van onze lezers had geen idee dat hij de huurinkomsten van zijn vakantiewoning in de … Continued

Lees verder

De Portugese droom

Portugal is synoniem voor een zacht klimaat, stranden in overvloed en een mediterrane eetcultuur. En is veilig bovendien. Niet voor niets wint recreatief vastgoed aan belangstelling. Cultuur Niet alleen buitenlandse toeristen genieten van Portugal, ook de Portugezen zelf trekken er graag op uit: naast de 12,7 miljoen toeristen van elders, vierden 8,3 miljoen Portugezen vorig … Continued

Lees verder

Recreëren in het meest Vlaamse stukje Nederland

Ruimte, natuur, een ongerepte kustlijn: Zeeuws-Vlaanderen is een stukje buitenland in Nederland. Maar ook de nabijheid van gezellige stadjes als Cadzand, Knokke, Sluis, Brugge en Gent maken het meest zuidelijke deel van Zeeland een aantrekkelijke plek voor een vakantiewoning. Zeeuws-Vlaanderen wordt gezien als ‘reserve-België.’ Het is een van de redenen waarom Roompot er een park … Continued

Lees verder

‘Curaçao: een bron van ingetogen schoonheid’

Curaçao wordt wel eens vergeleken met Ibiza. Onterecht, vindt Sepp Koster (44) van Blue Bay Curaçao Golf & Beach Resort. De eigenaar van het resort vindt het eiland vooral ‘gastvrij, gezellig en wars van poeha.’ Waarom is Curaçao interessant voor een tweede huis? ‘Curaçao biedt 365 dagen zon per jaar – dat is een goede … Continued

Lees verder

‘We zijn allemaal op een cursus Duits geweest’

De markt voor vakantiehuizen zit in de lift. In 2017 waren er in Nederland zo’n 130.000 en dat aantal loopt op. Ook buitenlandse kopers weten de weg naar Nederlandse optrekjes te vinden. Voor de populariteit van recreatief vastgoed is een duidelijk aanwijsbare reden, concludeert makelaarsvereniging NVM in zijn jaarlijkse vakantiehuizenrapport. Dankzij de historisch lage rentestand … Continued

Lees verder

‘Eilandgevoel midden in de duinen’

In een ruimtelijk, duurzaam ingericht park is de vakantiebeleving intenser. In vakantiepark Ridderstee Ouddorp Duin komt het landschap van Goeree-Overflakkee goed tot zijn recht, betoogt directeur Klaas Bruins Slot (54). ‘Zodra je ’s ochtends de gordijnen opentrekt, weet je dat je op de kop van Goeree zit. Met maar elf woningen per hectare voelt elke … Continued

Lees verder

Duurzaam upgraden

Een tweede huis verduurzamen levert financieel misschien minder op dan een permanent bewoond huis, maar het comfort dat ertegenover staat is veel waard. Toen Jean Frantzen (51) in 2000 een recreatiewoning erfde in Westerbork, was het duidelijk in verouderde staat. Het huisje van vijftig vierkante meter uit 1968 was niet geïsoleerd, had verouderde kozijnen en … Continued

Lees verder