Hoe koffie een premiumproduct werd

Koffie is het tussendoortje voorbij. In navolging van de craft beers is een markt ontstaan voor bijzondere koffiesoorten waarvan met aandacht wordt genoten. Ondernemers springen in het gat van de specialiteiten, terwijl ook thuis en op de werkvloer het plastic bekertje plaatsmaakt voor een kop met schotel.

Nederlanders zijn ware koffiefanaten. Volgens een recent onderzoek zijn wij ’s werelds meest intensieve koffiedrinkers. Een ander onderzoek beweert dat de Finnen dat zijn — hoe dan ook, met 2,4 tot 3 kopjes per dag is koffie bij ons geliefd.

Dat is niet vreemd, gezien de rijke koffiehistorie van ons land. Ontdekkingsreizigers kwamen al in de vijftiende eeuw koffie tegen in hun reizen naar het Midden-Oosten. De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) legde in de zeventiende eeuw grote plantages aan op het Indonesische eiland Java. Zo ontstond de wereldwijde koffiehandel, waarvan Amsterdam tot in de achttiende eeuw het middelpunt was.

Koffie als luxeproduct

In de jaren daarna werd koffie gemeengoed tot in alle lagen van de maatschappij — een drankje zo vanzelfsprekend als water uit de kraan en brood op de plank. Maar het afgelopen decennium heeft koffie weer glans gekregen. Er is steeds meer vraag naar speciale koffiesoorten, in verschillende smaken en vormen, zoals gemalen koffie, capsules en bonen.

‘Koffie is net de biermarkt. Consumenten zijn bereid voor bijzondere, speciale koffie een hogere prijs te betalen’, stelt een woordvoerder van Koninklijke Horeca Nederland (KHN), die voorziet dat de vraag naar koffiespecialiteiten zonder meer zal doorgroeien. Thuis, op het werk, maar ook in restaurants, lunchrooms en hotelbars. Ook supermarkten hebben een uitgebreider assortiment dan ooit: van gemalen koffie en oploskoffie tot koffiepads, capsules en koffiebonen. En koffie wordt ook via internet verkocht.

Robert de Boer (41), directeur en oprichter van Koffievoordeel.nl, verkoopt zo’n 180 koffiesoorten van diverse merken. Het idee voor zijn webwinkel ontstond toen hij krap tien jaar geleden voor zijn verjaardag een koffiemachine met ingebouwde molen kreeg — de bonen moest hij erbij kopen. Sinds 2011 bestaat de webwinkel, die jaarlijks genoeg koffie levert voor zo’n 300 miljoen kopjes. Klanten zijn hoofdzakelijk consumenten, die via de website bonen, capsules en gemalen filterkoffie bestellen. ‘Doordat ik groot inkoop en geen fysieke winkel heb, kan ik de koffie tegen concurrerende prijzen aanbieden’, aldus De Boer. ‘Mensen die prijsbewust zijn, kiezen voor koffiecapsules die geschikt zijn voor het Nespressosysteem, maar dan van niet Nestlé-fabrikanten.’

Smaakexplosie

Olaf Tromp (33) heeft als barista zijn werk gemaakt van het bereiden van de geurigste espresso’s en cappuccino’s. Koffie hoeft niet langer heet gedronken te worden, weet hij. ‘In Amerika, Azië en Engeland wordt koffie al vaker koud gedronken. Dat koude koffie ook bij ons terrein wint, is niet vreemd. Nederlandse handelaren van de VOC waren 300 jaar geleden de eersten die met koud water koffie zetten. Dat was nodig vanwege de houdbaarheid en de verkoeling. Ze ontwikkelden daarvoor een apparaat, dat bekend staat als de Nederlandse koffiemaker. In Azië is hij altijd blijven bestaan, net als het begrip Dutch coffee, of drip coffee.

‘Bij koude koffie druppelt ijswater heel langzaam, liefst in twaalf tot achttien uur, langs de gemalen koffie. Dat geeft een heel andere, maar fantastische koffiesmaak: minder bitter en met een hoger cafeïnegehalte dan gewone filterkoffie. Kortom, een heerlijk drankje voor de zomer.’

Mannen straf, vrouwen mild

Mannen houden vaker van sterke koffie, weet Olaf Tromp. Denk daarbij aan espresso, espresso macchiato of een flat white – een dubbel shot espresso met opgeschudde melk. Vrouwen kiezen juist eerder voor milde koffie met melk, zoals cappuccino, koffie verkeerd of caffè latte.

Maar koffie kan ook dienen als ingrediënt voor cocktails. Tromp: ‘Er wordt flink geëxperimenteerd in het mengen van koffie en alcoholische dranken. Alcohol versterkt de smaak, het resultaat is superinteressant’, zegt de barista. Volgens Tromp is het drinken van speciale koffie een lifestyle geworden, een statement.

Hij zag daarin een gat in de markt. Met zijn in 2015 opgerichte bedrijf Spot On Coffee Roasters biedt hij onder eigen merk koffie aan voor de horeca- en kantorenmarkt. Hij maakt koffie op maat, waarbij zowel de smaak als het type zak, de vorm en de hoeveelheid koffie specifiek voor de klant wordt samengesteld. Klanten zijn onder meer koffiebar Trakteren in Amsterdam, koffieketens en luxe restaurants.

Koffie verovert het straatbeeld

Koffie heeft het laatste decennium een prominente plek in het straatbeeld gekregen. Zo opende de Amerikaanse koffieketen Starbucks in tien jaar tijd vijftig vestigingen. Het aantal gelegenheden is vooral in de Randstad enorm gegroeid, blijkt ook uit onderzoek van horeca-adviesbureau Van Spronsen & Partners. Vorig jaar telde Nederland 1.675 coffeecorners, 358 koffiebars en 200 lunchrooms met een zeer sterke koffiebaruitstraling, zoals de merken Anne & Max, Bagels & Beans en Coffee & More.

Dat aantal zal de komende jaren nog verder groeien, voorspelt het horeca-adviesbureau. ‘Vooral op drukke locaties en in zakelijke centra zijn er groeimogelijkheden’, zegt senior adviseur Lennert Rietveld (38). ‘Het illustreert de groeiende behoefte aan koffieconsumptie buitenshuis, en de wens van de consument om van het drinken van kwaliteitskoffie een beleving te maken. De hippe, frisse uitstraling die de koffiebars en corners doorgaans hebben, maakt die horecagelegenheden geliefd bij studenten en de zakelijke markt.’

Een deel van de klanten kiest ervoor om koffie mee te nemen, anderen vinden het juist prettig om daar rustig te zitten. Rietveld: ‘Die laatste groep ziet de koffiebars en corners als huiskamer, werkplek of ruimte om te studeren.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Vader is een wereldverbeteraar

Een sterk sociaal gevoel. Bevlogen en een tikkeltje tegendraads. Zo typeert Bart Knaapen zijn vader Pieter — tot 2012 directeur van renovatiebedrijf KnaapenGroep. Bart doet het anders dan zijn oude heer, maar behoudt het maatschappelijke gezicht dat ’s lands oudste familiebedrijf zo gewaardeerd maakt. Het is 1982. Pieter Knaapen is 32 jaar als zijn vader … Continued

Lees verder

Zo vader, zo zoon

Op Vaderdag denk ik onwillekeurig aan de asbak die op het bureau van mijn vader staat. Ik schonk hem die als kind. De gift trof slechts gedeeltelijk doel: ja, het ding staat al decennia op zijn bureau. Maar nee, niet om as op te vangen, maar als voorraadbakje, voor paperclips. Natuurlijk, ik zal ontbijt op … Continued

Lees verder

ADVERTORIAL: Schenk je vader een vorstelijk glas Courvoisier

Bijzondere momenten vier je in stijl. Vaderdag is de ideale gelegenheid om hem een mooi glas cognac te schenken. Met Courvoisier, één van de oudste cognachuizen ter wereld, kies je voor niet minder dan het beste. Winston Churchill, Ernest Hemingway, Martin Scorsese – ze hebben allemaal iets gemeen. Ze waren en zijn namelijk liefhebbers van … Continued

Lees verder

De man is een mens, geen macho

Vaders in de reclame lijken nauwelijks meer op hun stoere voorgangers. Waren het eerst actiehelden met een forse dosis testosteron, vandaag zijn het goedmoedige sullen om wie je mag lachen. Reclameman Lode Schaeffer weet hoe dat komt. Een klassieke, rode Porsche 911 met het onderschrift: ‘17 juni, vaderdag.’ Het is nog steeds een van de … Continued

Lees verder

Start-up in speciaalbier

Beerwulf, een e-tailer in bijzondere bieren, brengt het aanbod van ambachtelijke brouwerijen in heel Nederland aan de man. Hoewel, aan de man? ‘De meeste van onze klanten zijn vrouw.’ Het aantal Nederlandse bierbrouwers schiet als paddenstoelen uit de grond. Maar hoe kleiner de bierbrouwer, des te moeilijk het soms is om het publiek te bereiken. … Continued

Lees verder